Wszechnica.org.pl - Nauka

„Wszechnica.org.pl - Nauka” to baza wykładów zrealizowanych we współpracy z prestiżowymi instytucjami naukowymi. Wśród naszych partnerów znajdują się m.in. Festiwal Nauki w Warszawie, Muzeum Ziemi PAN, Kampus Ochota UW, Instytut Biologii Doświadczalnej im. Nenckiego PAN oraz kawiarnie naukowe. Wszechnica.org.pl nagrywa też własne rozmowy z ludźmi nauki. Projekt realizowany jest przez Fundację Wspomagania Wsi. Do korzystania z naszego serwisu zapraszamy wszystkich, którzy cenią sobie rzetelną wiedzę oraz ciekawe dyskusje. Zapraszamy też na nasz drugi kanał "Wszechnica.org.pl - Historia".

Kategorie:
Edukacja Kursy

Odcinki od najnowszych:

20. Płeć mózgu – prof. Jerzy Vetulani
2020-02-05 16:52:37

Wykład prof. Jerzego Vetulaniego otwierający cykl Kawiarenek Neurobiologicznych organizowanych w ramach projektu „Oblicza Nauki” przez Studenckie Koło Naukowe Neurobiologii UW [14 marca 2014 r.] Prof. Jerzy Vetulani – wybitny polski neurobiolog i popularyzator nauki podczas swojego wykładu otwierającego cykl Kawiarenek Neurobiologicznych opowiedział o międzypłciowych różnicach w budowie i funkcjonowaniu mózgu. Przez długi czas w zdominowanej przez mężczyzn kulturze i nauce wierzono, że kobiety mające mniejsze głowy i mniejsze mózgi, nie dorównują umysłowo mężczyznom. Stąd nauka i rządzenie miały być naturalnymi domenami aktywności mężczyzn. Profesor przypomniał sylwetki znanych kobiet na szczytach władzy i nauki – laureatki Nagrody Nobla, głowy państw, szefowe rządów. „Niewątpliwie kobiety-uczone oraz kobiety-władczynie miały znakomite mózgi, nie gorsze od mózgów mężczyzn-uczonych i mężczyzn-władców.” – przyznał profesor. „- Ale czy takie same?” Kobiety i mężczyźni różnią się od siebie morfologicznie i psychicznie. Fascynowało to ludzkość od początków jej istnienia. Skąd bierze się dymorfizm płciowy: realne fizyczne, psychiczne i behawioralne różnice między płciami? Profesor mówił o przyczynach ewolucyjnych, biochemicznych i o różnicach w strategiach seksualnych obu płci. Podkreślił, że biologicznym celem naszej egzystencji jest zapewnienie nieśmiertelności naszym genom. Ponieważ jako indywidualne nośniki genów nie jesteśmy w stanie sprostać temu zadaniu, musimy zapewnić przepływ naszych genów w następne pokolenia. Rozmnażanie płciowe jest wypracowaną przez ewolucję skuteczną strategią unieśmiertelniania materiału genetycznego. W rozmnażaniu płciowym biorą udział dwie płci, których rola u organizmów wyższych jest różna. Samice dużym kosztem własnym budują nośnik genomu czyli potomstwo i często dbają o nie. Samce natomiast dostarczają dodatkowy materiał genetyczny, a ich rola w dalszej opiece nad potomstwem jest różna. Obie płci dążą do maksymalizacji reprodukcji. Strategie seksualne obu płci są zasadniczo odmienne. Główna różnica polega na strategii wyboru partnera: sukces reprodukcyjny samca zależy od liczby partnerek, sukces samicy – od wartości partnera. Prof. Jerzy Vetulani stwierdził, że kobiety to płeć podstawowa, mężczyźni to warianty podstawowego planu wywołane działaniem testosteronu. Według niego kobiety to płeć biologicznie ważniejsza, gdyż od nich zależy potencjał reprodukcyjny grupy. Mężczyźni to płeć „na rozkurz” – ich liczba nie decyduje o potencjale rozrodczym grupy, ale aktywność – tak. Są używani do chronienia tego potencjału jako żołnierze, myśliwi, pracownicy fizyczni. W warunkach zdrowia potencjał intelektualny kobiet i mężczyzn jest tego samego rzędu, chociaż strategie działania mózgu mogą być różne, będąc pochodnymi różnic strategii seksualnych. Obie płci mogą pełnić równie dobrze wszelkie funkcje społeczne poza związanymi z siłą fizyczną i rodzeniem dzieci. W warunkach zdrowego starzenia mózgi kobiet zachowują dłużej sprawność niż mózgi męskie. Ponadto według profesora kobiety są płcią biologicznie silniejszą i długowieczną, gdyż ewolucyjnie stare kobiety pełniły ważniejsze funkcje społeczne.

19. Epidemia HIV/AIDS – koniec początku czy początek końca? - Anna Marzec Bogusławska
2020-02-05 16:35:27

Wykład Anny Marzec Bogusławskiej, dyrektor Krajowego Centrum ds. AIDS, zorganizowany w ramach Kawiarni Naukowej Festiwalu Nauki, Warszawa [20 stycznia 2014 r.] Niektórzy uważają, że społeczność międzynarodowa osiągnęła sukces w walce z epidemią HIV/AIDS, że to początek końca tego problemu. Jednak wielu ekspertów jest zdania, że wychodzimy dopiero ze wstępnej fazy epidemii,  że to dopiero koniec początku.  Jedno jest pewne, HIV/AIDS to jeden z bardziej złożonych problemów, nie ograniczający się jedynie do kwestii zdrowotnych, ale dotykający także mi. in zagadnień społecznych, ekonomicznych czy nawet ideologicznych. Od czasu wykrycia w r. 1985 pierwszego przypadku zakażenia HIV w Polsce minęły już blisko 3 dekady, jednak kwestie związane z problematyką epidemii wciąż pozostają aktualne, co więcej często budzą wiele kontrowersji. Tymczasem statystycznie każdego dnia trzy –cztery osoby dowiadują się w naszym kraju o fakcie zakażenia HIV. Szacuje się jednak, że co druga osoba zakażona nie wie o tym fakcie. Wczesne wykrycie zakażenia, jest kwestią istotną, nie tylko z punktu widzenia wdrożenia terapii, ale i profilaktyki. Szacuje się, że co najmniej 30% nowych zakażeń HIV jest efektem zbyt późnego wykrycia infekcji u osób aktywnych seksualnie. Warto dodać, że jedynym pewnym sposobem sprawdzenia, czy ktoś jest zakażony, czy nie jest wykonanie testu w kierunku HIV. Jakie są podstawowe problemy związane z epidemią, dlaczego wciąż nie jesteśmy w stanie sobie z nią poradzić? Kiedy wykonać test i jakie są szanse na normalne życie z wirusem? O tym wszystkim w swoim wykładzie opowiadała pani Anna Marzec Bogusławska, dyrektor Krajowego Centrum ds. AIDS.

18. Marihuana, kannabinole – i co dalej? - prof. Wojciech Kostowski
2020-02-05 15:07:40

Wykład prof. Wojciecha Kostowskiego, członka korespondenta PAN i członka Rady Upowszechniania Nauki PAN wygłoszony został w ramach cyklicznych spotkań Wszechnicy PAN. Warszawa [13 listopada 2013 r.] Przetwory konopi (Cannabis indica) używane i stosowane w lecznictwie były od dawna i obecnie są jednym z najczęściej używanych narkotyków. Obserwuje się niepokojący wzrost ich użycia również w Polsce. Badania przeprowadzone w roku 2011 na reprezentatywnej próbie uczniów klas szkół gimnazjalnych i ponadgimnazjalnych wykazały, że aż 37 % uczniów starszych i 24% uczniów młodszych deklarowało używanie konopi kiedykolwiek w życiu, a odpowiednio 15 % i 11% – w ciągu ostatnich 30. dni. Konopie zażywane są w postaci suszonych liści i kwiatów (marihuana) i sprasowanej żywicy kwiatowej palonej często razem z tytoniem (haszysz). Czynnych biologicznie składników konopi jest kilkadziesiąt, najważniejsze to delta9-tetrahydrokannabinol (THC), kannabinol i kannabidiol. Działanie psychotropowe kannabinoli sprowadza się do wzmożenia nastroju z euforią, pobudzenia wyobraźni, zwiększenia percepcji bodźców i zaburzenia percepcji czasu oraz osłabienia koncentracji i podzielności uwagi, osłabienia pamięci krótkotrwałej. Większe, toksyczne dawki kannabinoli mogą wywoływać zaburzenia przypominające psychozę typu schizofrenii (z charakterystycznymi objawami wytwórczymi a także negatywnymi). Nie rozstrzygnięto, czy używanie konopi w wieku dojrzewania może sprzyjać rozwojowi schizofrenii w wieku dojrzałym. Niezwykle ciekawy problem stanowią endogenne kannabinoidy, czyli nasze „własne konopie”, powstające w organizmie, substancje działające na te same receptory w układzie nerwowym co THC i inne roślinne kannabinole. Przypomina to sytuację, od dawna znaną, w odniesieniu do opiatów, które również mają swoje endogenne odpowiedniki np. endorfiny i enkefaliny. Endogenne kannabinoidy różnią się znacznie budową od roślinnych kannabinoli. Należą do nich m.in., anandamid oraz 2AG czyli 2-arachidonyloglycerol. Działają na receptory CB1 (występujący w układzie nerwowym) i CB2 (w komórkach układu immunologicznego). Stwierdzono, że w schizofrenii występują zmiany w stężeniu anandamidu w płynie mózgowo-rdzeniowym oraz zmiany w ekspresji receptora CB1 w mózgu. Rola endokannabinoidów w mechanizmie tej choroby pozostaje jednak nie rozstrzygnięta i wydaje się być odmienna od działania roślinnych kannabinoli. Które z dostępnych używek uzależniają najszybciej? Czy można jednoznacznie opowiedzieć się za legalizacją marihuany? Zapraszamy do obejrzenia lub wysłuchania wystąpienia! Prezentacja z wykładu znajduje się na stronie www.portalwiedzy.pan.pl *** Wojciech Ignacy Kostowski (ur. 30 marca 1939 r.) – polski lekarz, profesor nauk medycznych (1979), specjalista w zakresie farmakologii i psychofarmakologii, członek korespondent PAN, członek czynny PAU.

17. Modyfikacje molekularne w biologii i medycynie
2020-02-05 14:45:07

Debata z udziałem prof. dr hab. Tadeusza Żarskiego, dr hab. Katarzyny Lisowskiej i dr. Sławomira Sowy. Dyskusję poprowadził prof. Tomasz Twardowski. Debata zorganizowana w ramach XVII Festiwalu Nauki w Warszawie, Uniwersytet Warszawski [21 września 2013 r.] Od 40 lat trwa produkcja z wykorzystaniem inżynierii genetycznej, od prawie 20 lat masowa konsumpcja, zarówno żywności jak i pasz. Prawie wszystkie leki hormonalne produkowane są z wykorzystaniem technik inżynierii genetycznej, która stanowi także podstawę  nowoczesnej diagnostyki, a  perspektywę dla transplantologii i medycyny personalizowanej. Współcześnie GMO to także: biomateriały [len, bawełna]; bioenergetyka [bioetanol, biodiesel, metan, wodór, biomasa]; biofarmaceutyki [hormony, przeciwciała monoklonalne, szczepionki]. Nie ma  ani jednego doniesienia o tragicznym wydarzeniu spowodowanym bezpośrednim  użytkowaniem czy konsumpcją GM produktów. Dlatego zasadne jest postawienie pytań: dlaczego tak bardzo boimy się GMO? Jakie są zasadnicze limity rozwoju innowacyjnych technik „bio”? Jakie są perspektywy rozwoju inżynierii genetycznej w Polsce, w UE, na świecie? I pytanie najbardziej ważkie z naszej perspektywy: czy będziemy tylko konsumentami produktów GM czy też będziemy takie  produkty również wytwarzać, a zatem czy stworzymy własny rynek pracy dla inżynierów genetycznych? W debacie udział wzięli: prof. dr hab. Tadeusz Żarski – Szkoła Główna Gospodarstwa Wiejskiego, Przewodniczący Komisji ds. GMO dr hab. Katarzyna Lisowska – Instytut Onkologii, Członek Komisji ds. GMO dr Sławomir Sowa – Instytut Hodowli i Aklimatyzacji Roślin w Radzikowie, Laboratorium Referencyjne GMO Moderatorem dyskusji był: prof. dr hab. Tomasz Twardowski – Instytut Chemii Bioorganicznej PAN, Przewodniczący Komitetu Biotechnologii PAN

16. Ze skórką czy bez, czyli co wyrzucamy obierając owoce - dr Anna Szakiel
2020-02-05 14:28:32

Wykład doktor Anny Szakiel z Wydziału Biologii Uniwersytetu Warszawskiego zorganizowany w ramach XVII Festiwalu Nauki w Warszawie, Politechnika Warszawska [27 września 2013 r.] Co kryje się w tak zwanej skórce, którą pokryte są owoce i którą często wyrzucamy? Co jest bardziej wartościowe: sok czy cały owoc? Jakie cenne substancje występują w „skórkach” jabłek, winogron, pomidorów, borówek? Czy można je odzyskać? O skarbach, które kryją się w skórkach owoców opowiedziała doktor Anna Szakiel z Zakładu Biochemii Roślin na Wydziale Biologii Uniwersytetu Warszawskiego.

15. Izaak Newton i prawo powszechnego ciążenia - dr Krzysztof Turzyński
2020-02-05 14:18:09

Wykład dr Krzysztofa Turzyńskiego z Wydziału Fizyki Uniwersytetu Warszawskiego zorganizowany w ramach XVII Festiwalu Nauki w Warszawie, Politechnika Warszawska [24 września 2013 r.] Rzadko w historii nauki się zdarza, by idee jednego człowieka kształtowały całą dziedzinę wiedzy przez kilkaset lat, tak jak sformułowane przez Newtona prawo powszechnego ciążenia. Doktor Krzysztof Turzyński z Instytutu Fizyki Teoretycznej opowiedział słuchaczom, jak się to odbyło i co z tego wynika.

13. Fotosynteza – nadzieja energetyki - dr hab. Maciej Garstka
2020-02-04 15:49:26

Wykład dr. hab. Macieja Garstki zorganizowany w ramach Szkoły Otwartej w Liceum im. Tadeusza Reytana w Warszawie [29 marca 2011 r.] Dr hab. Maciej Garstka – Fotosynteza – nadzieja energetyki, Liceum im. Tadeusza Reytana w Warszawie, 29 marca 2011 r. [36min] Wykład zorganizowany w ramach Szkoły Otwartej w Liceum im. Tadeusza Reytana w Warszawie

12. Kręgosłup – jego mechanika i funkcja - Piotr Górski, Rafał Krasicki
2020-02-04 15:43:14

Wykład zorganizowany został przez Instytut Biologii Doświadczalnej im. M. Nenckiego PAN w ramach Festiwalu Nauki w Warszawie [27 września 2012 r.] Kręgosłup, jako część układu kostnego, stanowi główną oś i podporę organizmu. Jego budowa, krzywizna czy schorzenia  mają wpływ na funkcjonowanie innych narządów. Rahabilitanci Piotr Górski oraz Rafał Krasicki przedstawili budowę poszczególnych części kręgosłupa i ich funkcje oraz metody dbania o ten narząd ruchu. Naturalne krzywizny kręgosłupa ułatwiają utrzymanie równowagi przy pionowej postawie ciała oraz spełniają rolę amortyzatorów podczas chodzenia. Ponadto charakterystyczna budowa kręgosłupa (podwójne S) pozwala unieść 17 razy więcej ciężaru budowa idealnie pionowa. W pierwszej części wykładu przedstawione zostało kształtowanie się kręgosłupa, budowa i funkcje poszczególnych jego odcinków W drugiej części wykładu poruszona została tematyka rdzenia kręgowego oraz krążków międzykręgowych (potocznie zwanych „dyskami”), których schorzenia sprawiają najwięcej problemów pacjentom. Dyskopatia (przepuklina jądra miażdżystego tarczy międzykręgowej kręgosłupa) jest najczęściej pierwszym etapem choroby zwyrodnieniowej kręgosłupa. Inną poważną chorobą jest osteoporoza. Zaproszeni wykładowcy przedstawili słuchaczom metody unikania schorzeń, m.in. dobroczynny wpływ ruchu na dobrą kondycję kręgosłupa.

11. Wielkie wpadki nauki - dr Stanisław Bajtlik i prof. dr. hab. Jarosław Włodarczyk
2020-02-04 15:35:20

Debata dr. Stanisława Bajtlika i prof. dr. hab. Jarosława Włodarczyka na temat wielkich naukowych wpadek odbyła się w ramach XVI Festiwalu Nauki w Warszawie [28 września 2012 r.] Od czasu do czasu świat dowiaduje się o niezwykłych pomyłkach naukowców. Jak i dlaczego do nich dochodzi? Jakie są ich cechy wspólne? Jak nauka oczyszcza się z błędnych wyników? Czy wpadki to kompromitacja nauki, czy też ich falsyfikacja to powód do dumy? Czy możemy być pewni, że w dzisiejszej nauce nie żyjemy w fałszywych przekonaniach wynikających z niesfalsyfikowanych „wielkich wpadek”? Wpadki są przede wszystkim bardzo kosztowne. Przekonali się o tym budowniczowie Kosmicznego Teleskopu Hubble’a, którzy przeznaczyli na niego pół miliarda dolarów. Natychmiast po umieszczeniu teleskopu na orbicie odkryto, że to najlepiej wyszlifowane zwierciadło świata daje niewyraźny obraz obiektów. Dopiero po kolejnych, również bardzo kosztownych naprawach teleskop zacząć dostarczać wysokiej klasy zdjęć. Najświeższą wielką wpadką naukowców (z 2011 roku) było doniesienie, jakoby neutrina poruszały się szybciej niż światło. Informacja okazała się nieprawdziwa – w tym przypadku „zawinił” niedostatecznie mocno wciśnięty kabel w jednym z urządzeń wykorzystanym w eksperymencie. Pod koniec lat 90. XX wieku dwaj uznani fizycy Stanley Pons z University of Utah i Martin Fleischmann z University of Southampton, ogłosili, że wynaleźli prostą metodę wykonania zimnej fuzji (nazwa hipotetycznej metody fuzji jąder atomowych) atomów deuteru. Doniesienie okazało się zbyt pochopne, a fizycy okryci zostali niesławą. Inną sensacją było wykrycie pod koniec lat 60.XX wieku paliwody (nowej formy wody, charakteryzującej się m.in. wyższą temperaturą wrzenia). Ponieważ paliwodę „odkrył” badacz radziecki, w Stanach Zjednoczonych rozpoczął się wyścig o wynalezienie paliwody o jeszcze wyższej temperaturze wrzenia. Oczywiście paliwoda tak naprawdę nie została nigdy uzyskana. W rywalizacji o nowe „odkrycia” naukowcy dopuszczali się również fałszerstw, mistyfikacji i celowego wprowadzania kolegów w błąd. Ponadto do wpadek przyczyniały się również żarty naukowców, za innych brane na poważnie. Jak trafnie zauważył Arthur Hays Sulzberger, wydawca NYT w latach 1935-1961 „Trzeba mieć umysł otwarty, ale nie na tyle, żeby mózg wypadł”. Drugą część wykładu zakończyła krótka dyskusja z uczestnikami wykładu.

Informacja dotycząca prawa autorskich: Wszelka prezentowana tu zawartość podkastu jest własnością jego autora

Wyszukiwanie

Kategorie