Wszechnica.org.pl - Nauka

„Wszechnica.org.pl - Nauka” to baza wykładów zrealizowanych we współpracy z prestiżowymi instytucjami naukowymi. Wśród naszych partnerów znajdują się m.in. Festiwal Nauki w Warszawie, Muzeum Ziemi PAN, Kampus Ochota UW, Instytut Biologii Doświadczalnej im. Nenckiego PAN oraz kawiarnie naukowe. Wszechnica.org.pl nagrywa też własne rozmowy z ludźmi nauki. Projekt realizowany jest przez Fundację Wspomagania Wsi. Do korzystania z naszego serwisu zapraszamy wszystkich, którzy cenią sobie rzetelną wiedzę oraz ciekawe dyskusje. Zapraszamy też na nasz drugi kanał "Wszechnica.org.pl - Historia".

Kategorie:
Edukacja Kursy

Odcinki od najnowszych:

110. O niemożliwościach - dr Wojciech Czerwiński
2020-03-16 00:49:47

Wykład dr. Wojciecha Czerwińskiego, Dni Odkrywców Kampusu Ochota UW 2019 [16 marca 2019] Paradoks Russella, zwany również potocznie paradoksem fryzjera, ma doniosłe konsekwencje dla matematyki i informatyki. Opowiedział o nich dr Wojciech Czerwiński podczas Dnia Odkrywców Kampusu Ochota UW. Bertrand Russell ogłosił swój w paradoks w 1901 roku. Zauważył, że dla zbioru S = {X: X ∉ X} nie może istnieć S. Matematyk chcąc zobrazować problem, używał przykładu fryzjera: jeśli fryzjer w danej miejscowości strzyże jedynie osoby, które nie strzygą się samodzielnie, to czy może strzyc sam siebie? Odpowiedź na to pytanie jest prosta: taki fryzjer nie może istnieć. Gdyby strzygł samego siebie, należałby do zbioru osób, które strzygą się same, nie mógłby więc siebie strzyc. Paradoks Russella podczas wykładu stanowił punkt wyjścia do opisania nierozstrzygalnych problemów w matematyce. Prelegent przeprowadził też dowód na twierdzenia Gödla o niezupełności. Mówi ono, że istnieją zdania Z, dla których zarówno Z jak i zaprzeczenie Z nie mają dowodu.

109. Badania na zwierzętach jako motor nauki - dr hab. Elżbieta Salińska
2020-03-16 00:46:00

Wykład dr hab. Elżbiety Salińskiej, Festiwal Nauki w Warszawie [29 września 2018] Badania na zwierzętach były wykonywane przez wieki – umożliwiły poznanie anatomii i fizjologii oraz opracowanie skutecznych metod leczenia chorób. Odbywało się to jednak kosztem ich cierpienia – obiekty eksperymentów traktowano przedmiotowo, nikt nie przejmował się zadawanym im bólem. Dopiero wiek XIX w. przyniósł zmianę podejścia do zwierząt i regulacje prawne biorące je w ochronę. Od starożytności doświadczenia na zwierzętach służyły poznaniu anatomii i fizjologii. Arystoteles, autor „O częściach zwierząt” i „Historia Animalium” , przygotowując swoje dzieła musiał wykonywać sekcje na martwych zwierzętach. Średniowiecze cechowało zastój w nauce. Dopiero w okresie nowożytnym wzrosło zainteresowanie naukami medycznymi. Andreasowi Versaliusowi (1514-1594) przypisuje się wykonanie pierwszej wywisekcji na zwierzęciu. Zabieg ten był przeprowadzony bez żadnego znieczulenia. Tak działo się przez wiele lat – uczeni ignorowali fakt zadawania zwierzętom bólu, tłumacząc to najczęściej ich niezdolnością do odczuwania cierpienia. Badania na zwierzętach – krytyka W XVII w. wiwisekcje poddano krytyce. Jej przedmiotem nie było jednak zadawanie bólu towarzyszące doświadczeniom, tylko ich celowość z poznawczego punktu widzenia. Uczeni tacy jak Jean Riolan Jr. (1577-1657) I Edmund O’Meara (1614-1681) głosili pogląd, że cierpienie zaburza funkcjonowanie organów ciała, w związku z czym eksperymenty przynoszą niemiarodajne wyniki. Dopiero wiek XIX przyniósł zdecydowaną zmianę w podejściu do wiwisekcji. Poddane im zwierzęta wcześniej znieczulano. Rozwijać się również zaczął ruch anty-wiwisekcyjny. W Wielkiej Brytanii uchwalono „The Cruel Treatment of Cattle Act” (1822) – zakaz okrutnego taktowania zwierząt domowych oraz „Cruelty to Animals Act” (1876) – pierwsze prawo regulujące eksperymenty na zwierzętach. Jakie doświadczenia przeprowadzano na zwierzętach? Jakie odkrycia dzięki nim dokonano?

108. Krucjaty bakterii – wielkie epidemie dawniej i dziś - dr Tomasz Jagielski
2020-03-16 00:38:34

Wykład zorganizowany w ramach XXII Festiwalu Nauki w Warszawie [25 września 2018 r.] Choroby takie jak dżuma, trąd, kiła czy gruźlica dziesiątkowały ludzkość od czasów starożytnych. Jak udało się opanować ich epidemie oraz czy wspomniane zarazki wciąż stanowią zagrożenie opowiedział podczas Festiwalu Nauki w Warszawie dr Tomasz Jagielski z Wydziału Biologii Uniwersytetu Warszawskiego. Ogromna większość bakterii ma pozytywny wpływ na człowieka i znajduje zastosowanie np. w przemyśle spożywczym. Prelegent skupił się podczas wykładu na tych nielicznych drobnoustrojach, które są przyczyną śmiertelnych chorób. Dr Tomasz Jagielski opowiedział o zarazkach dżumy, trądu, kiły i gruźlicy. Słuchacze dowiedzieli się, jak przebiegają wywołane przez nie choroby. Opisowi ich historycznych epidemii oraz walce z nimi aż do czasów współczesnych poświęcona została większość wystąpienia. Zobacz też: Antybiotyki – historia odkrycia, mechanizm działania, wpływ na organizm człowieka Zasadnicza część wykładu poprzedzona została wyjaśnieniem niezbędnych definicji. Prelegent określił m.in. różnicę między epidemią a pandemią. Przedstawił również globalne statystyki dotyczące zapadalności i śmiertelności na choroby zakaźne. We wstępie znalazło się również miejsce na przedstawienie, jak na przestrzeni wieków zmieniała się koncepcja chorób. Prelegent nakreślił drogę, jaką ludzkość przeszła w tym względzie od czasów starożytnej teorii humorów Hipokratesa po odkrycia z XIX w., które stanowią fundament współczesnej medycyny.

107. Mózg prawdziwy i sztuczny - Piotr Zwoliński
2020-03-16 00:25:53

Wykład zorganizowany w ramach XXII Festiwalu Nauki w Warszawie [26 września 2018 r] Ludzki mózg jest cały czas „w pracy”, wciąż gromadzi, przetwarza czy usuwa informacje. Posiada także szereg informacji nieuświadomionych (np. automatycznie „wie” gdzie jest prawa ręka, gdzie góra a gdzie dół, jak wejść na schodek). Czy na świecie istnieją urządzenia, maszyny zdolne naśladować ludzki mózg? Chcąc zbudować człowieka z sztucznym mózgiem, trzeba byłoby zamontować dwie kamery (na podobieństwo pary oczu). Można byłoby zamontować precyzyjne mikrofony, by służyły jako uszy. Robot ze sztucznym mózgiem potrafiłby także mówić poprzez syntezator mowy, choć byłoby to bardzo skomplikowane i zależne od stopnia trudności języka (a język polski jest jednym z najtrudniejszych na świecie!). Dokonując obliczeń robot ze sztucznym mózgiem mógłby wejść na schodek czy podnieść „rękę” do góry. W pewnym stopniu taki robot przewyższałby człowieka dzięki nieograniczonej wiedzy i ilości informacji, które mógłby gromadzić. Ludzki mózg ma ograniczoną pamięć, ale posiada coś, czego żadna maszyna do tej pory nie opanowała. Są to uczucia i emocje, poczucie piękna, miłość czy wiara. Ludzki mózg uwielbia się uczyć, poznawać. „Nudzi go” monotonia. W tym aspekcie ludzki mózg jest niepowtarzalny i nic nie wskazuje na to, by miało się to w najbliższej przyszłości zmienić.

106. Życie 2.0 - Robert Lasek
2020-03-16 00:13:50

Wykład Roberta Laska, Kawiarnia Naukowa Festiwalu Nauki [17 czerwca 2019] Media opisujące prace genetyków coraz częściej używają terminu sztuczne życie. Czy faktycznie mamy do czynienia z życiem 2.0? Odpowiedzi na to pytanie podjął się podczas wykładu w Kawiarni Naukowej Festiwalu Nauki Robert Lasek z Zakładu Genetyki Bakterii na Wydziale Biologii UW. W maju 2019 roku naukowcy z Uniwersytetu w Cambridge opisali w „Science” , jak udało im się stworzyć syntetycznie genom bakterii Escherichia coli . Co więcej, uczeni usunęli z genomu dwa kodony odpowiedzialne za kodowanie jednego z białek – seryny oraz jeden kodon stop. Praca spotkała się z wielkim zainteresowaniem mediów. Wcześniej, w 2008 roku, zespół uczonych pod kierunkiem słynnego genetyka prof. Craiga Venture’a ogłosił w „Science” , że całkowicie syntetycznie stworzył innego mikroba – Mycoplasma genitalium . Obecnie uczeni badają, ile genów można pozbawić organizm, aby był zdolny do przeżycia i reprodukcji. Robert Lasek podczas wykładu opisał szczegółowo dokonania naukowców oraz wyjaśnił, czy – jak donosiły media – naukowcy stworzyli sztuczne życie. Zasadniczą część wystąpienia poprzedziło przypomnienie jak przebiega replikacja i transkrypcja DNA oraz translacja mRNA.

105. Umiesz liczyć? Licz na statystykę! - Łukasz Rajkowski
2020-03-16 00:04:52

Wykład Łukasza Rajkowkiego, Dzień Otwarty Kampusu Ochota UW  [16 marca 2019] Statystyka pozwala oszacować prawdopodobieństwo zaistnienia określonych zdarzeń i faktów. Matematyk Łukasz Rajkowski podczas Dnia Odkrywców Kampusu Ochota UW wyjaśnił, jak to się robi na podstawie kilku wziętych z życia przykładów. Podczas wykładu można się było m.in. dowiedzieć: jak oszacować, jaki odsetek Polaków lubi disco polo w jaki sposób zbadać matematycznie, ile ryb pływa w jeziorze jak określić liczbę czołgów w posiadaniu wroga, znając jedynie numery seryjne kilku z nich (w trakcie drugiej wojny światowej alianccy matematycy okazali się skuteczniejsi od wywiadu!)

104. Antybiotyki – historia odkrycia, mechanizm działania, wpływ na organizm człowieka - Jakub Drożak
2020-03-16 00:00:43

Wykład dr. hab. Jana Drożaka, Festiwal Nauki w Warszawie [29 września 2018] Antybiotyki umożliwiły zwalczenie chorób zakaźnych, które w przeszłości dziesiątkowały ludzkość. Bez ich stosowania nie byłaby możliwa współczesna chirurgia i transplantologia. Mimo niezaprzeczalnych zalet terapeutycznych, mogą być też jednak przyczyną alergii czy wyjałowienia naturalnej flory bakteryjnej. Dr hab. Jakub Drożak podczas Festiwalu Nauki w Warszawie opowiedział, jak odkryto antybiotyki oraz opisał sposób ich działania oraz wpływ na organizm człowieka. Antybiotyki stosowano prawdopodobnie już starożytnej medycynie, choć nie znano mechanizmu ich działania. Współczesne badania nad antybiotykami poprzedziło odkrycie chemioterapeutyków, które zwalczały bakterie. Prekursorem w tej dziedzinie był niemiecki uczony Paul Ehrlich, który na początku XX w. odkrył salwarsan, skuteczny w leczeniu kiły. Pierwszy antybiotyk – penicylinę – pod koniec lat 20. XX w. odkrył Alexander Fleming. Zaobserwował on, że na szalkach laboratoryjnych zaatakowanych przez pleśń zahamowany został rozwój bakterii. Antybiotyki w przeciwieństwie do chemioterapeutyków charakteryzuje naturalne pochodzenie. Sposób ich działania polega na upośledzeniu procesów metabolicznych w komórkach bakteryjnych, co hamuje ich rozmnażanie. Antybiotyki zasadniczo nie wpływają na komórki ssacze, jednak ich stosowanie może mieć inne skutki uboczne – alergie czy wyjałowienie naturalnie występującej w organizmie człowieka flory bakteryjnej. Według ostatnich badań ta ostatnia wpływa na regulację wielu procesów zachodzących w organizmie. Więcej o działaniu antybiotyków oraz historii badań nad nimi można się dowiedzieć z nagrania wykładu.

103. Wirtualne skamieniałości źródłem danych paleobiologicznych - dr Daniel Tyborowski
2020-03-15 23:46:39

Wykład dr. Daniela Tyborowskiego, Muzeum Ziemi w Warszawie [9 czerwca 2019] Metody rekonstrukcji 3D, wspomagane przez technologie komputerowe, ułatwiły trudne wcześniej odkrycia paleontologiczne. Dr Daniel Tyborowski opowiedział podczas wykładu w Muzeum Ziemi, jak tworzy się wirtualne skamieliny oraz co udało się dzięki nim ustalić na temat zwierząt zamieszkujących setki milionów lat temu obszar Gór Świętokrzyskich. Rekonstrukcje 3D można dokonywać metodami tradycyjnymi. Stosuje się w tym celu wypełnienia silikonowe i woskowe. Umożliwiają one paleontologom dokładną analizę morfologii badanych okazów. Ten sposób rekonstrukcji zastosowano podczas badania skamielin znalezionych na stanowisku paleontologicznym niedaleko Daleszyc. Pozwolił on zweryfikować skład gatunkowy ryb żyjących w tym rejonie około 390 mln lat temu. Bardziej zaawansowane metody rekonstrukcji 3D korzystają z tomografii komputerowej i wyspecjalizowanych programów graficznych. Pozwalają one na nieinwazyjne badania skamielin, w tym tworzenie ich wirtualnych przekrojów. Paleontolodzy mogą badać dzięki nim anatomię i histologię okazów oraz mierzyć gęstość poszczególnych ich części. Metody rekonstrukcji komputerowej dostarczyły nowych informacji o życiu trylobitów zamieszkujących 360 mln lat temu rejon kamieniołomu Kowala oraz ichtiozaurów żyjących 160 mln lat temu w rejonie kamieniołomu Morawica. Dr Daniel Tyborowski podczas wykładu opowiada szerzej o tych oraz innych odkryciach oraz metodach rekonstrukcji 3D, które zostały zastosowane do ich dokonania.

102. Rozwój językowy najmłodszych dzieci - prof. dr hab. Ewa Haman
2020-03-15 23:39:28

Wykład prof. dr. hab. Ewy Haman, Fundacja Rozwoju Dzieci im. Jana Amosa Komeńskiego [15 czerwca 2019] Rozwój językowy dzieci rozpoczyna się już w okresie płodowym. Dowiodły tego badania prowadzone na kilkudniowych noworodkach. Prof. dr hab. Ewa Haman podczas wykładu zorganizowanego przez Fundację Rozwoju Dzieci opowiedziała, jak przebiega on do trzeciego roku życia dziecka. Płody zaczynają słyszeć dźwięki między 25 a 28 tygodniem ciąży. Ich serce zaczyna bić szybciej, kiedy słyszą głos matki. Kilkudniowe noworodki potrafią odróżnić język ojczysty od obcego na podstawie jego melodii. Nie byłoby to możliwe, gdyby wcześniej nie słyszały dźwięków w okresie płodowym. Rozwój językowy dzieci najsilniej przebiega do I roku życia. Dlatego bardzo ważne jest, żeby rodzice jeszcze przed urodzeniem zadbali o jakość dźwięków, które docierają do ich potomka. Podczas wykładu prelegentka wyjaśniła, jakie powinny to być dźwięki. Zreferowała również stan wiedzy nauki na temat zdobywania kompetencji językowych przez najmłodsze dzieci.

101. Najdłużej składane naukowe puzzle, czyli historia układu okresowego - dr Monika Aksamit-Koperska
2020-03-15 23:29:41

Wykład dr Moniki Aksamit-Koperskiej, Kawiarnia Naukowa Festiwalu Nauki [20 maja 2019] Jak powstał układ okresowy pierwiastków? Co można z niego odczytać? Tego można było się dowiedzieć z wykładu chemiczki dr Moniki Aksamit-Koperskiej, który odbył się w Kawiarni Naukowej Festiwalu Nauki. Dmitrij Mendelejew tworząc układ okresowy pierwiastków czerpał z kilkusetletniego dorobku alchemików i innych naukowców. Nim jego dzieło mogło powstać, najpierw musiały zostać odkryte i opisane właściwości poszczególnych pierwiastków. Wraz z odkrywaniem kolejnych, zaczęto je kategoryzować. Mendelejew nie był pierwszym uczonym, który dostrzegł, że pierwiastki można uporządkować według ich powtarzających się właściwości. Zaproponowane przez niego w l. 60 XIX . rozwiązanie powszechnie się jednak przyjęło. Chemiczka podczas wykładu wyjaśniła, na czym polegał geniusz Rosjanina. Przedstawiła również dorobek jego poprzedników i następców, którzy uzupełniali układ okresowy o kolejne pierwiastki. Dr Aksamit-Koperska wyjaśniła także, co można odczytać z tablicy Mendelejewa oraz przedstawiła alternatywne układy, z których korzystają m.in. fizycy jądrowi.

Informacja dotycząca prawa autorskich: Wszelka prezentowana tu zawartość podkastu jest własnością jego autora

Wyszukiwanie

Kategorie