Wszechnica.org.pl - Nauka

„Wszechnica.org.pl - Nauka” to baza wykładów zrealizowanych we współpracy z prestiżowymi instytucjami naukowymi. Wśród naszych partnerów znajdują się m.in. Festiwal Nauki w Warszawie, Muzeum Ziemi PAN, Kampus Ochota UW, Instytut Biologii Doświadczalnej im. Nenckiego PAN oraz kawiarnie naukowe. Wszechnica.org.pl nagrywa też własne rozmowy z ludźmi nauki. Projekt realizowany jest przez Fundację Wspomagania Wsi. Do korzystania z naszego serwisu zapraszamy wszystkich, którzy cenią sobie rzetelną wiedzę oraz ciekawe dyskusje. Zapraszamy też na nasz drugi kanał "Wszechnica.org.pl - Historia".

Kategorie:
Edukacja Kursy

Odcinki od najnowszych:

107. Mózg prawdziwy i sztuczny - Piotr Zwoliński
2020-03-16 00:25:53

Wykład zorganizowany w ramach XXII Festiwalu Nauki w Warszawie [26 września 2018 r] Ludzki mózg jest cały czas „w pracy”, wciąż gromadzi, przetwarza czy usuwa informacje. Posiada także szereg informacji nieuświadomionych (np. automatycznie „wie” gdzie jest prawa ręka, gdzie góra a gdzie dół, jak wejść na schodek). Czy na świecie istnieją urządzenia, maszyny zdolne naśladować ludzki mózg? Chcąc zbudować człowieka z sztucznym mózgiem, trzeba byłoby zamontować dwie kamery (na podobieństwo pary oczu). Można byłoby zamontować precyzyjne mikrofony, by służyły jako uszy. Robot ze sztucznym mózgiem potrafiłby także mówić poprzez syntezator mowy, choć byłoby to bardzo skomplikowane i zależne od stopnia trudności języka (a język polski jest jednym z najtrudniejszych na świecie!). Dokonując obliczeń robot ze sztucznym mózgiem mógłby wejść na schodek czy podnieść „rękę” do góry. W pewnym stopniu taki robot przewyższałby człowieka dzięki nieograniczonej wiedzy i ilości informacji, które mógłby gromadzić. Ludzki mózg ma ograniczoną pamięć, ale posiada coś, czego żadna maszyna do tej pory nie opanowała. Są to uczucia i emocje, poczucie piękna, miłość czy wiara. Ludzki mózg uwielbia się uczyć, poznawać. „Nudzi go” monotonia. W tym aspekcie ludzki mózg jest niepowtarzalny i nic nie wskazuje na to, by miało się to w najbliższej przyszłości zmienić.

106. Życie 2.0 - Robert Lasek
2020-03-16 00:13:50

Wykład Roberta Laska, Kawiarnia Naukowa Festiwalu Nauki [17 czerwca 2019] Media opisujące prace genetyków coraz częściej używają terminu sztuczne życie. Czy faktycznie mamy do czynienia z życiem 2.0? Odpowiedzi na to pytanie podjął się podczas wykładu w Kawiarni Naukowej Festiwalu Nauki Robert Lasek z Zakładu Genetyki Bakterii na Wydziale Biologii UW. W maju 2019 roku naukowcy z Uniwersytetu w Cambridge opisali w „Science” , jak udało im się stworzyć syntetycznie genom bakterii Escherichia coli . Co więcej, uczeni usunęli z genomu dwa kodony odpowiedzialne za kodowanie jednego z białek – seryny oraz jeden kodon stop. Praca spotkała się z wielkim zainteresowaniem mediów. Wcześniej, w 2008 roku, zespół uczonych pod kierunkiem słynnego genetyka prof. Craiga Venture’a ogłosił w „Science” , że całkowicie syntetycznie stworzył innego mikroba – Mycoplasma genitalium . Obecnie uczeni badają, ile genów można pozbawić organizm, aby był zdolny do przeżycia i reprodukcji. Robert Lasek podczas wykładu opisał szczegółowo dokonania naukowców oraz wyjaśnił, czy – jak donosiły media – naukowcy stworzyli sztuczne życie. Zasadniczą część wystąpienia poprzedziło przypomnienie jak przebiega replikacja i transkrypcja DNA oraz translacja mRNA.

105. Umiesz liczyć? Licz na statystykę! - Łukasz Rajkowski
2020-03-16 00:04:52

Wykład Łukasza Rajkowkiego, Dzień Otwarty Kampusu Ochota UW  [16 marca 2019] Statystyka pozwala oszacować prawdopodobieństwo zaistnienia określonych zdarzeń i faktów. Matematyk Łukasz Rajkowski podczas Dnia Odkrywców Kampusu Ochota UW wyjaśnił, jak to się robi na podstawie kilku wziętych z życia przykładów. Podczas wykładu można się było m.in. dowiedzieć: jak oszacować, jaki odsetek Polaków lubi disco polo w jaki sposób zbadać matematycznie, ile ryb pływa w jeziorze jak określić liczbę czołgów w posiadaniu wroga, znając jedynie numery seryjne kilku z nich (w trakcie drugiej wojny światowej alianccy matematycy okazali się skuteczniejsi od wywiadu!)

104. Antybiotyki – historia odkrycia, mechanizm działania, wpływ na organizm człowieka - Jakub Drożak
2020-03-16 00:00:43

Wykład dr. hab. Jana Drożaka, Festiwal Nauki w Warszawie [29 września 2018] Antybiotyki umożliwiły zwalczenie chorób zakaźnych, które w przeszłości dziesiątkowały ludzkość. Bez ich stosowania nie byłaby możliwa współczesna chirurgia i transplantologia. Mimo niezaprzeczalnych zalet terapeutycznych, mogą być też jednak przyczyną alergii czy wyjałowienia naturalnej flory bakteryjnej. Dr hab. Jakub Drożak podczas Festiwalu Nauki w Warszawie opowiedział, jak odkryto antybiotyki oraz opisał sposób ich działania oraz wpływ na organizm człowieka. Antybiotyki stosowano prawdopodobnie już starożytnej medycynie, choć nie znano mechanizmu ich działania. Współczesne badania nad antybiotykami poprzedziło odkrycie chemioterapeutyków, które zwalczały bakterie. Prekursorem w tej dziedzinie był niemiecki uczony Paul Ehrlich, który na początku XX w. odkrył salwarsan, skuteczny w leczeniu kiły. Pierwszy antybiotyk – penicylinę – pod koniec lat 20. XX w. odkrył Alexander Fleming. Zaobserwował on, że na szalkach laboratoryjnych zaatakowanych przez pleśń zahamowany został rozwój bakterii. Antybiotyki w przeciwieństwie do chemioterapeutyków charakteryzuje naturalne pochodzenie. Sposób ich działania polega na upośledzeniu procesów metabolicznych w komórkach bakteryjnych, co hamuje ich rozmnażanie. Antybiotyki zasadniczo nie wpływają na komórki ssacze, jednak ich stosowanie może mieć inne skutki uboczne – alergie czy wyjałowienie naturalnie występującej w organizmie człowieka flory bakteryjnej. Według ostatnich badań ta ostatnia wpływa na regulację wielu procesów zachodzących w organizmie. Więcej o działaniu antybiotyków oraz historii badań nad nimi można się dowiedzieć z nagrania wykładu.

103. Wirtualne skamieniałości źródłem danych paleobiologicznych - dr Daniel Tyborowski
2020-03-15 23:46:39

Wykład dr. Daniela Tyborowskiego, Muzeum Ziemi w Warszawie [9 czerwca 2019] Metody rekonstrukcji 3D, wspomagane przez technologie komputerowe, ułatwiły trudne wcześniej odkrycia paleontologiczne. Dr Daniel Tyborowski opowiedział podczas wykładu w Muzeum Ziemi, jak tworzy się wirtualne skamieliny oraz co udało się dzięki nim ustalić na temat zwierząt zamieszkujących setki milionów lat temu obszar Gór Świętokrzyskich. Rekonstrukcje 3D można dokonywać metodami tradycyjnymi. Stosuje się w tym celu wypełnienia silikonowe i woskowe. Umożliwiają one paleontologom dokładną analizę morfologii badanych okazów. Ten sposób rekonstrukcji zastosowano podczas badania skamielin znalezionych na stanowisku paleontologicznym niedaleko Daleszyc. Pozwolił on zweryfikować skład gatunkowy ryb żyjących w tym rejonie około 390 mln lat temu. Bardziej zaawansowane metody rekonstrukcji 3D korzystają z tomografii komputerowej i wyspecjalizowanych programów graficznych. Pozwalają one na nieinwazyjne badania skamielin, w tym tworzenie ich wirtualnych przekrojów. Paleontolodzy mogą badać dzięki nim anatomię i histologię okazów oraz mierzyć gęstość poszczególnych ich części. Metody rekonstrukcji komputerowej dostarczyły nowych informacji o życiu trylobitów zamieszkujących 360 mln lat temu rejon kamieniołomu Kowala oraz ichtiozaurów żyjących 160 mln lat temu w rejonie kamieniołomu Morawica. Dr Daniel Tyborowski podczas wykładu opowiada szerzej o tych oraz innych odkryciach oraz metodach rekonstrukcji 3D, które zostały zastosowane do ich dokonania.

102. Rozwój językowy najmłodszych dzieci - prof. dr hab. Ewa Haman
2020-03-15 23:39:28

Wykład prof. dr. hab. Ewy Haman, Fundacja Rozwoju Dzieci im. Jana Amosa Komeńskiego [15 czerwca 2019] Rozwój językowy dzieci rozpoczyna się już w okresie płodowym. Dowiodły tego badania prowadzone na kilkudniowych noworodkach. Prof. dr hab. Ewa Haman podczas wykładu zorganizowanego przez Fundację Rozwoju Dzieci opowiedziała, jak przebiega on do trzeciego roku życia dziecka. Płody zaczynają słyszeć dźwięki między 25 a 28 tygodniem ciąży. Ich serce zaczyna bić szybciej, kiedy słyszą głos matki. Kilkudniowe noworodki potrafią odróżnić język ojczysty od obcego na podstawie jego melodii. Nie byłoby to możliwe, gdyby wcześniej nie słyszały dźwięków w okresie płodowym. Rozwój językowy dzieci najsilniej przebiega do I roku życia. Dlatego bardzo ważne jest, żeby rodzice jeszcze przed urodzeniem zadbali o jakość dźwięków, które docierają do ich potomka. Podczas wykładu prelegentka wyjaśniła, jakie powinny to być dźwięki. Zreferowała również stan wiedzy nauki na temat zdobywania kompetencji językowych przez najmłodsze dzieci.

101. Najdłużej składane naukowe puzzle, czyli historia układu okresowego - dr Monika Aksamit-Koperska
2020-03-15 23:29:41

Wykład dr Moniki Aksamit-Koperskiej, Kawiarnia Naukowa Festiwalu Nauki [20 maja 2019] Jak powstał układ okresowy pierwiastków? Co można z niego odczytać? Tego można było się dowiedzieć z wykładu chemiczki dr Moniki Aksamit-Koperskiej, który odbył się w Kawiarni Naukowej Festiwalu Nauki. Dmitrij Mendelejew tworząc układ okresowy pierwiastków czerpał z kilkusetletniego dorobku alchemików i innych naukowców. Nim jego dzieło mogło powstać, najpierw musiały zostać odkryte i opisane właściwości poszczególnych pierwiastków. Wraz z odkrywaniem kolejnych, zaczęto je kategoryzować. Mendelejew nie był pierwszym uczonym, który dostrzegł, że pierwiastki można uporządkować według ich powtarzających się właściwości. Zaproponowane przez niego w l. 60 XIX . rozwiązanie powszechnie się jednak przyjęło. Chemiczka podczas wykładu wyjaśniła, na czym polegał geniusz Rosjanina. Przedstawiła również dorobek jego poprzedników i następców, którzy uzupełniali układ okresowy o kolejne pierwiastki. Dr Aksamit-Koperska wyjaśniła także, co można odczytać z tablicy Mendelejewa oraz przedstawiła alternatywne układy, z których korzystają m.in. fizycy jądrowi.

100. Unikatowe stanowiska paleontologiczne - dr Daniel Tyborowski
2020-03-15 01:41:14

Wykład dr. Daniela Tyborowskiego, Muzeum Ziemi PAN [7 kwietnia 2019] Unikatowe stanowiska paleontologiczne charakteryzują się masowym nagromadzeniem skamieniałości roślin i zwierząt, bądź wyjątkowo dobrym stanem zachowania ich szczątków. Dr Daniel Tyborowski opowiedział podczas wykładu w Muzeum Ziemi PAN, jak powstały takie wyjątkowe miejsca oraz co badacze w nich odkrywają. Unikatowe stanowiska paleontologiczne nazywane są przez naukowców oknami tafonomicznymi. Ich definicję zawdzięczamy niemieckiemu paleontologowi Adolfowi Seilacherowi. Wprowadził on do nauki pojęcia Konzentrat-Lagerstätten oraz Konservat-Lagerstätten. Mianem pierwszego określa się osady charakteryzujące się masowym nagromadzeniem skamieniałości. Mianem drugiego nazywane są z kolei takie osady, które kryją wyjątkowo dobrze zachowane szczątki. Mogą to być fragmenty tkanek miękkich, a nawet oryginalnie zachowane kolory żyjących przed milionami lat organizmów. Dr Daniel Tyborowski podczas wykładu opisał, jakie warunki muszą zostać spełnione, aby takie unikatowe stanowiska paleontologiczne powstały. Naukowiec opowiedział również o trzech wybranych oknach tafonomicznych: Mason Creek w USA, Monte San Gorgio w Szwajcarii oraz Messel w Niemczech.

99. Skąd wiemy, że istnieją ogólne prawa przyrody?
2020-03-15 01:37:07

XXII Festiwal Nauki w Warszawie [30 września 2018] Co to znaczy, że prawa przyrody są uniwersalne? Jak ich rozumienie zmieniało się na przestrzeni dziejów? Odpowiedzi na te pytania udzielali uczestnicy debaty zorganizowanej podczas XXII Festiwalu Nauki w Warszawie: astrofizycy prof. Marek Abramowicz i prof. Krzysztof Meissner oraz biolożka prof. Ewa Bartnik. Dyskusję otworzył głos prof. Abramowicza, który mówił o teorii względności i jej relacji z powszechnym prawem ciążenia sformułowanym przez Izaaka Newtona. Astrofizyk zastanawiał się, czy powszechne prawo ciążenia może zostać uznane za uniwersalne prawo przyrody, jeśli zakres jego stosowania jest ograniczony. Prof. Meissner zwrócił uwagę na niezmienność praw przyrody, które pozwala na kumulowanie wiedzy przez naukę. Jak stwierdził, na przestrzeni dziejów zmieniał się jedynie paradygmat ich opisywania. Prof. Bartnik mówiła, że w biologii za w pełni uniwersalną można uznać jedynie teorię ewolucji – od pozostałych istnieją wyjątki. W drugiej części debaty uczeni podzielili się opiniami, czy korelacja czynników umożliwiająca życie jest wynikiem przypadku, czy też świadomym dziełem siły transcendentnej.

98. Zagadki pamięci przestrzennej – czyli jak trafiamy tam, dokąd chcemy? - dr Rafał Czajkowski
2020-03-15 01:32:45

Wykład dr. Rafała Czajkowskiego, Kawiarnia Naukowa Festiwalu Nauki [18 marca 2019] Jak działa pamięć przestrzenna? Gdzie i w jaki sposób przechowywane są informacje na temat drogi do danych miejsc? Dr Rafał Czajkowski w Kawiarni Naukowej Festiwalu Nauki opowiedział, co naukowcy wiedzą na temat tego, w jaki sposób mózg pozwala trafić tam, gdzie chce jego właściciel. W 1948 roku Edward Tolman na podstawie obserwacji szczurów odnajdujących drogę w labiryncie postawił hipotezę, że tworzą ono w mózgu „mapę kognitywną”. Kilka lat później Karl Lashley bezskutecznie próbował dociec, który obszar mózgu odpowiada za pamięć. Analizował w tym celu zachowania nawigacyjne szczurów, którym uprzednio uszkadzał wybrane połączenia w korze mózgowej. Jego badania nie przyniosły przełomu. Dopiero w 1957 Brenda Milner odkryła, że owa „mapa kognitywna” znajduje się w hipokampie. Doszła do tego wniosku, badając zachowanie pacjenta z usunięta operacyjnie tą częścią mózgu. Henry Molaison nie zachowywał trwałych wspomnień, upośledzona była również jego pamięć przestrzenna. W 1971 roku John O’Keef analizował aktywność neuronalną w hipokampie poruszającego się szczura. Odkrył, że każdemu położeniu zwierzęta w przestrzeni odpowiada aktywacja co najmniej jednego neuronu. Dr Rafał Czajkowski podczas wykładu opowiada o opisanych wyżej ustaleniach naukowców, a także referuje współczesną wiedzę badaczy na temat pamięci przestrzennej.

Informacja dotycząca prawa autorskich: Wszelka prezentowana tu zawartość podkastu jest własnością jego autora

Wyszukiwanie

Kategorie