Wszechnica.org.pl - Nauka

„Wszechnica.org.pl - Nauka” to baza wykładów zrealizowanych we współpracy z prestiżowymi instytucjami naukowymi. Wśród naszych partnerów znajdują się m.in. Festiwal Nauki w Warszawie, Muzeum Ziemi PAN, Kampus Ochota UW, Instytut Biologii Doświadczalnej im. Nenckiego PAN oraz kawiarnie naukowe. Wszechnica.org.pl nagrywa też własne rozmowy z ludźmi nauki. Projekt realizowany jest przez Fundację Wspomagania Wsi. Do korzystania z naszego serwisu zapraszamy wszystkich, którzy cenią sobie rzetelną wiedzę oraz ciekawe dyskusje. Zapraszamy też na nasz drugi kanał "Wszechnica.org.pl - Historia".

Kategorie:
Edukacja Kursy

Odcinki od najnowszych:

87. Fizyka jądrowa i jej zastosowania - prof. Krzysztof Rusek
2020-03-13 22:45:58

Wykład prof. Krzysztofa Ruska zorganizowany w ramach Dni Otwartych Kampusu Ochota Uniwersytetu Warszawskiego [14 kwietnia 2018] Zastosowanie fizyki jądrowej do niszczycielskich celów militarnych jest powszechnie znane. Znacznie jednak szersza, ale mniej szeroko uświadomiona, jest możliwość jej użycia w innych dziedzinach, także ratujących życie. O tym do czego fizyka jądrowa przydaje się w  medycynie, archeologii czy przemyśle opowiedział prof. Krzysztof Rusek podczas wykładu w ramach Dni Otwartych Kampusu Ochota Uniwersytetu Warszawskiego. Prelegent na początku swojego wystąpienia przypomniał, jak po Wielkim Wybuchu sprzed 13,8 mld lat rodziły się pierwiastki. Słuchacze mogli również dowiedzieć się o narodzinach fizyki jądrowej (eksperyment E. Rutherforda z 1909 r.) i początkach polskich badań w tej dziedzinie (pierwszy w Polsce akcelerator cząstek zbudowany w 1937 r. pod kierownictwem prof. A. Sołtana). Prof. Rusek zreferował również  krótko stan wiedzy o najważniejszych zagadnieniach dotyczących budowy jąder atomowych i zachodzących w nich procesach. W drugiej części wykładu prelegent zaprezentował działalność Środowiskowego Laboratorium Ciężkich Jonów Uniwersytetu Warszawskiego, gdzie jest zatrudniony. Przedstawił również dorobek dwóch innych polskich ośrodków: Narodowego Centrum Badań Jądrowych w Świerku oraz Instytutu Fizyki Jądrowej PAN w Krakowie. Na koniec omówił zastosowania fizyki jądrowej w energetyce (reakcje termojądrowe), diagnostyce i leczeniu nowotworów (hadroterapia), archeologii (datowanie szczątków organicznych w oparciu o izotop węgla C-14), badaniu dzieł sztuki (demaskowanie falsyfikatów obrazów) czy przemyśle.

86. Dzieje wody od Wielkiego Wybuchu do dziś
2020-03-13 22:03:54

Wykład prof. dr. hab. Andrzeja Kozłowskiego w ramach Dni Otwartych Kampusu Ochota Uniwersytetu Warszawskiego [14 kwietnia 2018] Skąd wzięła się woda na Ziemi? Kiedy powstały tworzące ją pierwiastki – wodór i tlen? Dlaczego życie na Ziemi narodziło się w wodzie? Tego i wielu innych ciekawostek na temat niezbędnej dla życia substancji można było dowiedzieć się z wykładu prof. dr. hab. Andrzeja Kozłowskiego podczas Dni Otwartych Kampusu Ochota Uniwersytetu Warszawskiego. Prelegent rozpoczął wykład od przedstawienia genezy powstania wodoru i tlenu po Wielkim Wybuchu datowanym na 13,8 mld lat temu i wskazania najwcześniejszych śladów obecności wody na Ziemi. W dalszej kolejności wyjaśnił, dlaczego środowisko wodne sprzyjało narodzinom znanych na naszej planecie form życia. Opowiedział również pokrótce, jakie funkcje substancja spełnia w organizmie człowieka. Prelegent mówił też o zjawiskach atmosferycznych zachodzących z udziałem wody oraz kształtowaniu przez nią różnym form krajobrazu. Swój wykład zakończył opisaniem historycznych i współczesnych zastosowań substancji przez człowieka, m.in. do napędzania rozmaitych urządzeń.

85. Mózg a odczytywanie intencji drugiej osoby
2020-03-13 21:54:03

Wykład dra Łukasza Okruszka z Instytutu Psychologii PAN, Pracowni Neuronauki Poznawczej, Kawiarnia Naukowa 1a [10 stycznia 2019] Neuronauka społeczna to łączenie obserwacji na poziomie zachowania z monitorowaniem mózgu przy użyciu nieinwazyjnych technik (np. EEG). Poznanie społeczne (ang. social cognition) to pojęcie socjologiczne mówiące o sposobie, w jaki ludzie selekcjonują, interpretują i wykorzystują informacje potrzebne do formułowania sądów i podejmowania decyzji dotyczących świata społecznego. Czy jesteśmy w stanie zrozumieć zamiary drugiej osoby na podstawie jej ruchu? Jak osoby chore na schizofrenię przetwarzają informacje społeczne? Czy możemy uchwycić zmiany w aktywności mózgu związane z uczestnictwem w interakcjach społecznych? Dr Łukasz Okruszek opowiedział o możliwości odczytywania intencji innych osób.

84. Dziwny wirus grypy - prof. Magdalena Fikus
2020-03-13 21:45:12

Wykład prof. Magdaleny Fikus, Kawiarnia Naukowa 1a, Wawerskie Centrum Kultury [8 marca 2018] Wirus grypy ze względu na zmienność typów występowania to trudny przeciwnik dla twórców szczepionek i leków. Charakterystykę wirusa oraz metody walki z nim przedstawiła biolożka molekularna i popularyzatorka nauki prof. Magdalena Fikus podczas wykładu w Kawiarni Naukowej 1a. Prof. Fikus w trakcie wystąpienia opisała budowę wirusa grypy. Jego materiał genetyczny przechowywany jest w postaci 8 nici RNA, które kodują różne rodzaje białek. O typie wirusa decyduje znajdująca się na jego wierzchu kombinacja białek H (hemaglutynina) i N (neuraminidaza). Jak wytłumaczyła prelegentka, poszczególne rodzaje białek pełnią te same funkcje, ale mają inny skład biochemiczny i wywołują inną reakcję immunologiczną zainfekowanego organizmu. Biolożka molekularna w trakcie wystąpienia mówiła również jak przebiega cykl rozwojowy wirusa grypy, przedstawiła trudny proces powstawania szczepionek przeciw niemu oraz wyjaśniła dlaczego nie zawsze są one skuteczne, a także przedstawiła zasadę działania dostępnych leków antywirusowych. Prof. Fikus opowiedziała też o historycznych pandemiach grypy, ze szczególnym uwzględnieniem „hiszpanki”, która w latach 1918-1919 na całym świecie pochłonęła miliony ofiar.

83. Edycja genów – rewolucja w biologii
2020-03-13 21:28:44

Festiwal Nauki w Warszawie [1 października 2017] Edycja genów metodą CRISPR/Cas jest tania, wydajna i prosta do wykonania. Jakie są jej możliwe zastosowania w nauce oraz medycynie teraz i w przyszłości, a także o problemach etycznych i prawnych z tym związanych mówili uczestnicy debaty zorganizowanej podczas XXI Festiwalu Nauki. Prof. Magdalena Fikus – biolożka, biochemiczka i popularyzatorka nauki – w ramach wprowadzenia opowiedziała o historii badań nad DNA, począwszy od odkrycia jego struktury molekularnej przez Watsona i Cricka w latach 50. XX w. po opisanie genomu ludzkiego na początku tego stulecia. Prof. Paweł Golik, genetyk i ewolucjonista, wyjaśnił na czym polega edycja DNA metodą CRISPR/Cas oraz o ograniczeniach jej praktycznego zastosowania w odniesieniu do człowieka wynikających z obecnego niedostatku wiedzy o złożonych funkcjach poszczególnych genów. Etyk prof. Paweł Łukow rozwiewał dylematy moralne związane ze stosowaniem inżynierii genetycznej. Biochemik i mikrobiolog prof. Jacek Henning mówił o użyciu CRISPR/Cas w hodowli roślin. Lekarz prof. Paweł Gaciong przedstawił, jak można wykorzystać tę metodę w zwalczaniu chorób uwarunkowanych genetycznie i nowotworów. Na zakończenie debaty prawnik prof. Piotr Girdwoyń poddał refleksji sensowność regulacji prawnych w tej dziedzinie.

82. Ile wymiarów ma Wszechświat? - dr hab. Piotr Sułkowski
2020-03-13 21:01:27

Wykład dr. hab. Piotra Sułkowskiego, Kawiarnia Naukowa Festiwalu Nauki [19 lutego 2018] Zakładamy, że Wszechświat ma cztery wymiary – trzy przestrzenne i jeden czasowy. Istnieją jednak teorie – jak słynna teoria strun – według których istnieje ich więcej. O tej ostatniej oraz aparacie matematycznym pozwalającym opisać uczonym to, czego człowiek nie jest w stanie sobie wyobrazić mówił w Kawiarni Naukowej Festiwalu Nauki fizyk teoretyk dr hab. Piotr Sułkowski. Gość Kawiarni rozpoczął wykład od zdefiniowania pojęć opisujących własności figur geometrycznych, takich jak wymiar i topologia. Mówił o aksjomatach geometrii euklidesowej, problemach związanych z opisem rozmaitości trójwymiarowych oraz o równaniach matematycznych opisujących własności figur geometrycznych w dwu i trzech wymiarach. Naukowiec opisał również różnice między fizyką Newtona a Ogólną Teorią Względności Einsteina. W drugiej części wystąpienia Sułkowski zadał pytanie o naturę czasoprzestrzeni i grawitacji – czy być może stoją za nimi nieznane dotąd mikroskopowe procesy, które można opisać za pomocą kwantowych teorii pola? Na zakończenie swojego wystąpienia gość Kawiarni opisał założenia teorii strun, według której podstawowym składnikiem materii nie są cząstki, ale struny. Zakłada ona, że wszechświat posiada dziesięć wymiarów. Doświadczamy czterech z nich, ale pozostałe sześć ma na niej wpływ.

81. Antyczny DNA. Co nowego mówią nam geny zachowane w starych kościach? - dr Martyna Tomalak-Tomisi
2020-03-13 20:53:00

Wykład dr Martyny Molak-Tomisi, Kawiarnia Naukowa Festiwalu Nauki [15 stycznia 2018] Analiza DNA pozyskiwanego z materiałów pochodzących z wykopalisk archeologicznych i paleontologicznych dostarcza naukowcom wiedzy o dziejach rozwoju człowieka i innych organizmów. O badaniach nad antycznym DNA opowiedziała podczas wykładu w Kawiarni Naukowej Festiwalu Nauki dr Martyna Tomalak-Tomisi z Muzeum i Instytutu Zoologii PAN w Warszawie. Gościni Kawiarni opowiedziała słuchaczom, jak pozyskiwane jest DNA ze szczątków martwych od często kilku a nawet kilkudziesięciu tysięcy lat organizmów. Można było dowiedzieć się o historii badań nad antycznym DNA oraz o trudnościach, przed jakimi stoją zajmujący się nimi naukowcy. DNA po śmierci organizmu ulega degradacji na skutek naturalnych procesów i działalności mikroorganizmów. Może zostać też łatwo zanieczyszczony. Współcześnie naukowcy dysponują jednak technologią, która pozwala uzyskać ze szczątków materiał nadający się do badań. Analiza antycznego DNA dostarcza naukowcom wiedzy o rozwoju człowieka i innych organizmów. Prelegentka opowiedziała m.in. o odkryciach dotyczących pochodzenia i relacji grup ludzi i zwierząt, identyfikacji nowych grup organizmów, cech osobniczych, tolerancji pokarmowych, adaptacji środowiskowych, rozprzestrzeniania się patogenów, diety czy genomów wymarłych gatunków jak mamut czy ptak dodo. Wśród perspektyw stojących przed nauką w tej dziedzinie Tomalak-Tomisi wskazała m.in. budzące kontrowersje  próby przywracania wymarłych gatunków do życia.

80. O czym myślą dzieci? - dr hab. Przemysław Tomalski
2020-03-13 20:36:03

Wykład dr. hab. Przemysława Tomalskiego. Kawiarnia Naukowa Festiwalu Nauki [18 grudnia 2017] Doświadczenia z pierwszych miesięcy życia mogą zaważyć na rozwoju rozwoju dziecka w przyszłości. Jak niemowlęta uczą się i kształtują interakcje społeczne opowiadał w Kawiarni Naukowej Festiwalu Nauki dr hab. Przemysław Tomalski z Wydziału Psychologii UW. Prelegent podczas wykładu omówił badania analizujące rozwój umiejętności poznawczych i relacji z rodzicami między 1. a 12. miesiącem życia dziecka. Zachodzące wówczas zmiany w mózgu niemowlęcia mają często nieodwracalny charakter. Tomalski przytoczył m.in. wnioski z badań dzieci adoptowanych z sierocińców w Rumunii, które pozbawione były należytej opieki. Te z nich, które opuściły domy dziecka dopiero po 6 miesiącu życia, miały większe trudności w nawiązywaniu relacji, kontrolą emocji czy rozwojem intelektualnym niż rówieśnicy. Tomalski dowodził, że wiele umiejętności poznawczych kształtowanych jest u dzieci jeszcze przed rozpoczęciem szkoły. Choćby kompetencje językowe kształtują się najsilniej między 18. a 24. miesiącem życia. Badania pokazują, że dzieci z rodzin o niskim statusie społeczno-ekonomicznym dysponują mniejszym zasobem słów niż ich rówieśnicy z rodzin o wyższych statusie. Prelegent odwołał się badań ekonomisty i laureata Nagrody Nobla James Heckmana. Według nich działania ukierunkowane na wyrównanie szans najbardziej efektywne są we wczesnym okresie życia.

79. Istota świadomości
2020-03-13 20:27:00

Debata. XXI Festiwal Nauki w Warszawie [23 września 2017] Jak wygląda świadomość u zwierząt? W jaki sposób mózg może się komunikować bezpośrednio z komputerem? Czy można podejrzeć ludzkie myśli? To tylko niektóre pytania poruszone podczas debaty zorganizowanej podczas Festiwalu Nauki z udziałem dr hab. Roberta Kuby Filipkowskiego, prof. dr hab. n. med. Wojciecha Stefana Maksymowicza, prof. dr. hab. Piotr Jerzego Durki oraz prof. dr hab. Wodzisława Ducha. Dyskusję poprowadził prof. dr hab. Bogdan Lesyng. Pierwszy z uczestników – dr hab. Filipkowski – mówił o różnych badaniach dotyczących świadomości zwierząt. Opisał reakcje poszczególnych gatunków na opracowany w latach 90. test lustra oraz bardziej skomplikowane badania analizujące to zagadnienie. W ich toku dowiedziono, że wiele gatunków nie tylko posiada świadomość swojego istnienia, ale też – jak małpy – jest w stanie zrozumieć, że myślenie innych istot o danej sytuacji może się różnić od ich własnego. Prof. Maksymowicz wyjaśnił funkcjonowanie mózgu człowieka od strony medycznej. Mówił również o metodach diagnozowania i leczenie pacjentów będących w stanie śpiączki. Prof. Durka przedstawił, w jaki sposób może wyglądać komunikacja mózg-komputer bez użycia mięśni. Opowiedział o systemie porozumienia, opartym na odczycie przez ten ostatni uśrednionych aktywności mózgu w odpowiedzi na określony bodziec. Jak wyjaśnił, można dzięki temu napisać kilkanaście liter na minutę. Prof. Duch rozwinął ten temat, opisując badania nad aktywnością poszczególnych obszarów mózgu. Jak się okazuje, wiedza z nich płynąca może być użyteczna – w sposób wciąż niedoskonały, ale jednak – w odkrywaniu cudzych myśli i snów.

78. O medycynie ewolucyjnej - dr Szymon Drobniak
2020-03-12 12:37:36

Wykład dr. Szymona Drobniaka, Kawiarnia Naukowa Festiwalu Nauki [20 listopada 2017] Rozwój współczesnej medycyny zachwiał procesem doboru naturalnego, w efekcie czego ewolucja człowieka się zatrzymała, lub przebiega bardzo powoli. Ze względu na brak selekcji z populacji nie są usuwane szkodliwe mutacje genetyczne, wobec czego gatunek ludzki może zamienić się w „ewolucyjny śmietnik”. Przekonywał o tym dr Szymon Drobniak podczas wykładu w Kawiarni Naukowej Festiwalu Nauki. Jak przypomniał prelegent, ostatni ślad ewolucji człowieka pochodzi sprzed 7,5 tys. lat.  Wówczas nastąpiła ewolucja genów odpowiedzialnych za trawienie laktozy. Zaszła ona w społecznościach, gdzie istotną gałęzią rolnictwa była hodowla bydła. Wcześniej – ok. 10 tys. lat. temu – wykształcił się niebieski kolor oczu, co do którego roli uczeni nie są zgodni. 150 000 tys. lat temu pojawiły się osobniki odporne na chorobę kuru. To najwcześniejsze przykłady ewolucji człowieka. Czy jednak jakiekolwiek zmiany zaszły na przestrzeni 4-5 ostatnich pokoleń? Dr Drobniak podczas wykładu przytaczał wyniki badań dowodzących, że proces ewolucji człowieka się zatrzymał. Medycyna zdolna leczyć coraz więcej chorób sprawiła, że proces doboru naturalnego w społeczeństwach rozwiniętych przestał działać. Szanse przeżycia i rozrodu otrzymały osobniki, które jeszcze dwa wieki temu skazane były na unicestwienie. Jak dowodził prelegent, również proces doboru płciowego uległ zachwianiu wskutek stosowania antykoncepcji hormonalnej i zmian kulturowych. Wobec tego naukowcy – tacy jak biolog ewolucyjny prof. W. D. Hamilton – coraz częściej mówią o potrzebie „ręcznego sterowania” procesem ewolucji i „ekologii ewolucyjnej człowieka”.

Informacja dotycząca prawa autorskich: Wszelka prezentowana tu zawartość podkastu jest własnością jego autora

Wyszukiwanie

Kategorie