Wszechnica.org.pl - Nauka

„Wszechnica.org.pl - Nauka” to baza wykładów zrealizowanych we współpracy z prestiżowymi instytucjami naukowymi. Wśród naszych partnerów znajdują się m.in. Festiwal Nauki w Warszawie, Muzeum Ziemi PAN, Kampus Ochota UW, Instytut Biologii Doświadczalnej im. Nenckiego PAN oraz kawiarnie naukowe. Wszechnica.org.pl nagrywa też własne rozmowy z ludźmi nauki. Projekt realizowany jest przez Fundację Wspomagania Wsi. Do korzystania z naszego serwisu zapraszamy wszystkich, którzy cenią sobie rzetelną wiedzę oraz ciekawe dyskusje. Zapraszamy też na nasz drugi kanał "Wszechnica.org.pl - Historia".

Kategorie:
Edukacja Kursy

Odcinki od najnowszych:

70. Spacerkiem przez wszechświat. Największe sukcesy i porażki współczesnej astronomii - prof. Michał Różyczka
2020-03-09 10:33:53

Wykład prof. Michała Różyczki, Kawiarnia Naukowa Festiwalu Nauki [19 czerwca 2017] Rozwój techniki umożliwił dokonanie w ostatnim czasie spektakularnych odkryć z dziedziny astronomii i astrofizyki. Wraz ze zdobyciem nowej wiedzy okazało się jednocześnie, jak wiele wciąż pozostaje zagadką. Opowiedział o tym prof. Michał Różyczka podczas wykładu w Kawiarni Naukowej Festiwalu Nauki. Słuchacze wystąpienia mogli dowiedzieć się o poszukiwaniach życia poza Ziemią. Mowa była nie tylko o odkryciach układów gwiezdnych zbliżonych do naszego, ale też o możliwym życiu w oceanach pod powierzchnią księżyców Jowisza i Saturna. Prof. Różyczka mówił również o zagrożeniach dla egzystencji na naszej planecie, które mogą nadejść z kosmosu. Uczeni wciąż odkrywają ciała niebieskie, które mogą wejść w kolizję z Ziemią. Astronom zapoznał obecnych na wykładzie również z odkryciami dotyczącymi neutrin, wyjątkowości czarnej dziury ziejącej w naszej w galaktyce, początków wszechświata i jego rozszerzania, a także ciemnej materii i ciemnej energii, z której m.in. się on składa. Sukcesem nauki jest wiedza o istnieniu tych ostatnich, niewiadomą pozostaje natomiast wciąż fakt, czym one są.

69. Kwazicząsteczki – model standardowy kwazi-Wszechświata
2020-03-04 13:34:15

Wykład towarzyszący Dniu Otwartemu Kampusu Ochota UW [8 kwietnia 2017] Nasz materialny świat zbudowany jest z atomów. Z kolei atomy składają się z elektronów (rodzaj leptonów), protonów, neutronów, które z kolei złożone są z kwarków, a stabilność zawdzięczają bozonom. Budowę Wszechświata opisuje model standardowy (pomijając „drobny problem” ciemnej materii). W kryształach można spotkać inne cząstki, odpowiadające elementarnym wzbudzeniom atomów tworzących sieć krystaliczną: nawet elektron w półprzewodniku to kwazi-cząstka – choć ma ładunek elektronu, to jest 100 razy lżejszy niż „zwykły” elektron. Są też kwazi-elektrony bezmasowe, elektrony o ładunku dodatnim (tzw. „dziury”), są ekscytony – taki kwazi-wodór złożony z elektronów i dziur, biekscytony (kwazi-cząsteczka kwazi-wodoru), triony, fonony, palzmony, magnony, polaritony i wiele wiele innych cząstek zbudowanych z kilku elementarnych, „standardowych” wzbudzeń materii skondensowanej. O praktycznych pożytkach jakie mamy z tego kwazi-Wszechświata i o tym jak samemu odkryć kwazicząstkę jest ten wykład.

68. Znaczenie odkryć naukowych Marii Skłodowskiej-Curie - prof. Maria Krawczyk
2020-03-04 12:04:56

Rozmowa Magdaleny Kowalczyk z Prof. Marią Krawczyk z Wydziału Fizyki UW [kwiecień 2017] W tym roku przypada 150. rocznica urodzin Marii Skłodowskiej-Curie. W jaki sposób odkrycia dwukrotnej polskiej noblistki wpłynęły na rozwój nauki oraz jak są wykorzystywane współcześnie mówiła w studiu Wszechnicy prof. Maria Krawczyk z Wydziału Fizyki UW. Maria Skłodowska-Curie trafiła ze swoimi badaniami na idealny moment w nauce. Jak mówiła prof. Krawczyk, u progu XX w. wybitni naukowcy byli przekonani, że „wszystko już wiadomo”. Wtedy pojawiły się odkrycia Mariana Rentgena i Henriego Bequerela dotyczące promieniowania, które na nowo wzbudziły ciekawość badaczy. Prof. Krawczyk podkreśliła, że strzałem w dziesiątkę było podjęcie przez Skłodowską-Curie tematu badanego przez Bequerela „promieniowania uranowego”, które budziło wówczas mniejsze zainteresowanie niż będące domeną Rentgena promienie X. Noblistka wzbudziła uznanie zastosowaniem nowatorskich metod badania, wyciągnięciem właściwych wniosków oraz opisaniem ich w klarowny sposób. Wpływ odkryć Skłodowskiej-Curie odczuwany jest również współcześnie. Jak zauważyła prof. Krawczyk, badania nad neutrinami i cząstką Higgsa mają swoje źródło w odkryciach z przełomu XIX i XX w. Noblistka wpłynęła również swoją pracą na postęp w leczeniu chorób nowotworowych. Jej imieniem nazywane są także europejskie programy umożliwiające młodym ludziom wizytację różnych ośrodków naukowych.

67. Lęk a dystres - Justyna Pronobis-Szczylik
2020-03-04 11:46:47

Wykład Justyny Pronobis-Szczylik, Kawiarnia Naukowa Festiwalu Nauki [20 marca 2017] Nieuświadomiony lęk potrafi zrujnować relacje człowieka z innymi ludźmi. Jak radzić sobie z nim w zdrowy sposób oraz o pomagającej oswoić go terapii ISTDP mówiła podczas wykładu w Kawiarni Naukowej Festiwalu Nauki psycholog kliniczna Justyna Pronobis-Szczylik. Słuchacze wystąpienia mogli poznać mechanizm rodzenia się lęku. Prelegentka tłumaczyła, w jaki sposób doświadczenie relacji z rodzicami w dzieciństwie wpływa na relacje nawiązywane przez człowieka w dorosłym życiu. Ostrzegała, że nieuświadomiony lęk nie tylko wpływa na związki człowieka, ale też może oddziaływać na całe ciało. Wskazywała również, jak radzić sobie z nim w zdrowy sposób. Psycholog kliniczna opowiedziała również o terapii ISTDP (Intensywna Krótkoterminowa Psychoterapia Dynamiczna). Ma ona celu uświadomienie pacjentowi nierozpoznanego lęku i wykształcenie metod jego adaptacji. Jak mówiła Pronobis-Szczylik, choć terapia ISTDP ma swoje korzenie we freudowskiej psychoanalizie, to proces terapii przebiega znacznie szybciej. Często wystarczy zaledwie kilka sesji, żeby pacjent odczuł pozytywną zmianę w swoim życiu.

66. Moralne obrzydzenie kontra naukowa racjonalność czyli wojna o GMO
2020-03-04 11:31:56

Wykład dr. Sławomira Sowy i Marcina Rotkiewicza, Kawiarnia Naukowa Festiwalu Nauki [16 stycznia 2017] GMO nie trzeba się bać. Człowiek modyfikuje genetycznie rośliny od 10 tys. lat. Zmienia się jedynie technologia tego procesu – przekonywali dziennikarz i popularyzator nauki Marcin Rotkiewicz oraz dr Sławomir Sowa z Instytutu Hodowli i Aklimatyzacji Roślin podczas wykładu w Kawiarni Naukowej Festiwalu Nauki. Goście Kawiarni tłumaczyli, że modyfikacja genetyczna roślin przy wykorzystaniu transgenezy jest bezpieczna i przewidywalna, w przeciwieństwie do stosowanej już wcześniej i niebudzącej kontrowersji krzyżówki międzygatunkowej czy mutagenezy. Jak mówili prelegenci, uprawy roślin sklasyfikowanych jako GMO są również poddawane ścisłej kontroli, w przeciwieństwie do tych hodowanych przy użyciu pozostałych z wymienionych metod. Według gości Kawiarni, za odium spadłe na GMO odpowiedzialny jest amerykański aktywista Jeremy Rifkin i jego naśladowcy, których argumenty opierają się o sądy moralne, a nie naukowe. Ich zdaniem swoje dołożyli również pracujący nad GMO naukowcy – chcąc zainteresować biznes swoimi badaniami, przedstawiali transgenezę jako zupełnie rewolucyjną metodę, mimo że rośliny modyfikowano genetycznie już wcześniej, tyle że innymi sposobami.

65. Znaki zodiaku. Gwiazdozbiory zodiakalne - Paweł Ziemnicki
2020-03-04 11:20:26

Wykład Pawła Ziemnickiego, Kawiarnia Naukowa 1a [12 stycznia 2017] Po 2,5 tysiącach lat znaki zodiaku trzeba poddać weryfikacji. Dlaczego Baran powinien być obecnie Rybą oraz czemu znaków zodiaku powinno być o jeden więcej tłumaczył w Kawiarni Naukowej 1a Paweł Ziemnicki, dziennikarz specjalizujący się w tematyce kosmicznej. Babilońscy astronomowie w VII w. p.n.e. podzieli drogę „wędrówki” Słońca widzianego z Ziemi na dwanaście równych odcinków, w których powinno się ono znajdować na tle odpowiadających im gwiazdozbiorów – odtąd mówimy o gwiazdozbiorach zodiakalnych i znakach zodiaku. Gość spotkania tłumaczył, dlaczego na skutek zmian ruchu precesyjnego Ziemi (czyli zmiany kierunku osi obrotu naszej planety), zlekceważenia różnej wielkości gwiazdozbiorów oraz pominięcia trzynastego gwiazdozbioru Wężownika nasza gwiazda ustawia się obecnie w okresach przypisywanych poszczególnym znakom zodiaku na tle innych konstelacji, niż widzieli to Babilończycy. Słuchacze wykładu Pawła Ziemnickiego mogli się również dowiedzieć, że w pasie zodiaku (czyli drodze, po jakiej „wędruje” po niebie Słońce obserwowane z Ziemi) można również obserwować Księżyc oraz planety Układu Słonecznego. Prelegent wytłumaczył, na skutek jakich procesów zachodzących w kosmosie mogą one „odwiedzić” w ciągu roku znacznie więcej konstelacji, niż robi to nasza gwiazda.

64. Czy depresję wymyśliły firmy farmaceutyczne? - dr. n. med. Dariusz Myszka
2020-03-04 11:04:01

Wykład dr. n. med. Dariusza Myszki, Kawiarnia Naukowa 1a [8 grudnia 2016] Czy gwiazda, która opowiada o przeżytej depresji w kolorowym magazynie, na pewno wie o czym mówi? Podczas popularnonaukowego wykładu w Kawiarni Naukowej 1a psychiatra Dariusz Myszka wyjaśnił, kiedy z medycznego punktu widzenia można mówić o depresji. Opowiedział również słuchaczom o historii opisywania tej choroby, jej diagnostyki oraz leczenia. Dariusz Myszka rozpoczął swoje wystąpienie od przedstawienie historycznych opisów depresji (dawniej określanej mianem melancholii) – począwszy od Hipokratesa, a skończywszy na pierwszym opisie choroby autorstwa Esquirola. Można się było dowiedzieć, że depresja była nie tylko przedmiotem zainteresowania medycyny, ale również religii (acedia) i kultury (Weltschmerz). W kolejnej części wykładu prelegent opisał kryteria, którymi kierują się psychiatrzy podczas diagnozowania depresji. Opowiedział słuchaczom, czym jest epizod depresyjny, zespół depresyjny i kiedy możemy mówić o chorobie. Dariusz Myszka podkreślał, że słowo „depresja” jest często nadużywane nie tylko w potocznym języku i w mediach, ale również przez lekarzy. Ostatnią część wystąpienia prelegent poświęcił na przedstawianie opisanych w medycynie przyczyn choroby, ze szczególnym uwzględnieniem hipotezy zaburzeń neuroprzekaźnictwa (monoaminowana hipoteza zaburzeń afektywnych) oraz zaburzeń neurogenezy. Opisał również, jak powstawały leki antydepresyjne – od tofranilu, przez inhibitory monoaminooksydazy i popularny prozac, po farmaceutyki będące obecnie w fazie testów.

63. Geometryczne piękno wszechświata - Ks. prof. Michał Heller
2020-02-29 17:54:13

Wykład towarzyszący XX Festiwalowi Nauki w Warszawie [2 października 2016] Wszechświat można opisać za pomocą równań geometrycznych. Ks. prof. Michał Heller przekonywał podczas popularnonaukowego wykładu w ramach XX Festiwalu Nauki, że w ich uniwersalności tkwi piękno. Jako klucza do jego odczytania kosmolog użył… obrazów słynnych impresjonistów. Ks. prof. Heller tłumaczył, że geometria ma charakter uniwersalny. Światło, które zainspirowało malarstwo Moneta czy Van Gogha, jak i odbierane z kosmosu przez teleskopy, można opisać za pomocą tych samych równań. Możemy dzięki nim odtwarzać obraz wszechświata na podstawie sygnałów, które zostały wyemitowane w jego odległych zakątkach przed dziesiątkami milionów lat. Kosmolog mówił, jak geometria opisuje czasoprzestrzeń i czarne dziury. A prawdziwość tego opisu znajduje empiryczne potwierdzenie w postaci takich odkryć, jak rejestracja fal grawitacyjnych. Opowiadał też o modelach geometrycznych, które próbują opisać wszechświat nie tylko w największej skali, ale również na poziomie cząstek elementarnych. Na koniec – odwołując się do Weinberga i Einsteina – wyjaśnił, kiedy dla fizyka teoria staje się piękna. Po wykładzie ks. prof. Heller odpowiedział na kilka pytań słuchaczy obecnych na sali. Ciekawiło ich, z czego składa się kosmos, czy Wielki Wybuch można określić jako piękny i czy w ogóle miał miejsce oraz jak czytać równanie E=mc2.

62. Kwantowa fizyka i metafizyka
2020-02-29 17:38:46

Rozmowa Jana Chwedeńczuka i Tomasza Stawiszyńskiego. Kawiarnia Naukowa Festiwalu Nauki [21 listopada 2016 r.] Mechanika kwantowa podważa intuicyjne postrzeganie przez nas rzeczywistości. Na poziomie cząstek elementarnych zostało bowiem empirycznie dowiedzione, że mogą się one znajdować w superpozycji, czyli dwóch stanach jednocześnie. Czy mechanika kwantowa może opisać również zjawiska zachodzące w makroświecie? Czy zburzy to jego obraz, jaki znamy? O tym dyskutowali w Kawiarni Naukowej Festiwalu Nauki redaktor Tomasz Stawiszyński oraz fizyk dr hab. Jan Chwedeńczuk i przybyli na spotkanie słuchacze. Punktem wyjścia do rozważań stał się dla uczestników spotkania kot Schrödingera, czyli eksperyment myślowy nazwany nazwiskiem jego autora a jednocześnie jednego z twórców mechaniki kwantowej, Erwina Schrödingera. W sformułowanym przez niego paradoksie zwierzę jest jednocześnie żywe i martwe. Eksperyment ten pokazuje obrazowo, w jaki sposób przeniesienie zasad mechaniki kwantowej do makroświata zmieniłoby zupełnie nasze postrzeganie rzeczywistości i siebie jako istot w niej funkcjonujących. Czy jednak można tego dokonać w tak prosty sposób? Prowadzący rozmowę redaktor Stawiszyński oraz zabierający głos zgromadzeni na sali słuchacze zadawali wiele pytań, z którymi musiał się zmierzyć gość Kawiarni. Wśród ujawnionych w toku dyskusji problemów pojawił się niedostatek naszego języka, który dobrze opisuje doświadczaną przez każdego człowieka rzeczywistość, ale nie przekłada się prosto na język mechaniki kwantowej. Mimo tego, zastanawiano się, czy i jak zjawiska zachodzące w mikroświecie znajdują odzwierciedlenie w znanej nam rzeczywistości, także w aspekcie metafizycznym. Fizyk tłumaczył nawet, czy mechanika kwantowa – jak chciałby Fritjof Capra, autor książki „Tao fizyki” – jest komplementarna z religiami Dalekiego Wschodu, czy można za jej pomocą wytłumaczyć fenomen bilokacji Ojca Pio (nie można!) oraz czy ludzie mogą odczuwać splątanie kwantowe.

61. Komety – wyprawa do granic Układu Słonecznego - prof. Małgorzata Królikowska-Sołtan
2020-02-29 17:24:00

Wykład towarzyszący XX Festiwalowi Nauki w Warszawie [2 października 2016] Astronomowie dzielą komety ze względu na długość ich orbity na krótkookresowe i długookresowe. Pierwsze z nich, jak słynna kometa Halleya, powracają w pobliże Ziemi co kilkadziesiąt lat. Drugie przybywają dużo rzadziej z najodleglejszych krańców Układu Słonecznego, z Obłoku Oorta. Ci goście z bardzo daleka byli tematem popularnonaukowego wykładu prof. Małgorzaty Królikowskiej-Sołtan, który odbył się w ramach XX Festiwalu Nauki. Astronom podczas swojego wystąpienia przedstawiła niedawno odkryte komety długookresowe, oznaczane literą C. Słuchacze mogli poznać historię i własności komet C/2011 L4 PanSTARRS, C/2013 X1 PanSTARRS, McNaught, Lulin i Ison. Prelegentka opisała też, z czego składają się komety – wyjaśniła dlaczego autor ich definicji prof. Fred Lawrence Whipple (1906-2004) określił je mianem „konglomeratów lodowych”, a autorzy popularnych artykułów „brudnymi kulami śniegowymi”. Podczas wykładu można się również było dowiedzieć, czym są i jak powstają warkocze komet, dlaczego badania komet mogą poszerzyć naszą wiedzę o początkach Układu Słonecznego i życia na Ziemi, a także jak ich orbity mogą się zmieniać wskutek oddziaływania na nie innych ciał niebieskich oraz aktywności ich samych (efekt niegrawitacyjny). Prof. Królikowska-Sołtan opowiedziała też o historycznych obserwacjach „wielkich komet”, w tym tej z 1811 roku, opisanej przez Adama Mickiewicza w „Panu Tadeuszu”. Na koniec pokazała, jak orbity niektórych komet ułożone są względem płaszczyzny ekliptyki

Informacja dotycząca prawa autorskich: Wszelka prezentowana tu zawartość podkastu jest własnością jego autora

Wyszukiwanie

Kategorie