Doktor z TikToka

Orki to jedyne dzikie zwierzęta, u których stwierdzono miażdżycę. Mają kulturę, język, dialekty i babcie, bez których młode mają pięciokrotnie mniejsze szanse na przeżycie. W tym filmie opowiadam o najbardziej fascynujących ssakach w oceanie – i o tym, dlaczego są znacznie bliższe ludziom, niż ktokolwiek podejrzewa.Orki (Orcinus orca) potrafią przeprowadzić echolokacyjne „USG" i rozróżnić gęstość tkanek ofiary. Ich biosonar jest tak precyzyjny, że pozwala im namierzyć konkretny gatunek łososia po kształcie pęcherza pławnego. Są jedynymi społecznymi ssakami poza człowiekiem, u których występuje menopauza – starsze samice pełnią rolę „babć", przekazując tradycje łowieckie kolejnym pokoleniom. Każda populacja ma własne techniki polowania, własny dialekt, a nawet własne zabawy. Różne ekotypy orek różnią się od siebie tak bardzo, że naukowcy rozważają podział na osobne gatunki.W tym odcinku dowiesz się między innymi:– jak orki zmywają foki z kier lodowych techniką wave wash,– dlaczego tylko 20 orek na świecie potrafi polować na plaży,– w jaki sposób orki potrafią w niecałe dwie minuty precyzyjnie obrabiać swoją zdobycz,– czemu rybożerne orki nie tkną foki, nawet gdy głodują,– jak działa ich niesamowity biosonar i czemu porównuje się go do aparatu USG,– co łączy orkę z 60-letnim człowiekiem z problemami z cholesterolem,– ile ekotypów orek żyje na świecie i czym się od siebie różnią.To pierwsza część – w drugiej części opowiem o relacjach społecznych, emocjach i mroczniejszej stronie orek.Wybrane źródła: 1. https://i0.wp.com/whalescientists.com/wp-content/uploads/2022/03/Lagenorhynchus_albirostris_-_skeleton-scaled.jpeg2. https://www.calacademy.org/blogs/birds-and-mammals-research/the-articulation-of-orca-o319-flipper-assembly3. https://www.ibtimes.co.uk/whales-are-killing-huge-great-white-sharks-harvesting-their-livers-near-south-africa-16207594. https://www.newsweek.com/orcas-killing-great-white-sharks-eating-livers-6070025. https://www.sciencephoto.com/media/711028/view/great-hammerhead-shark-skin-sem6. https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S00219975183048457. https://www.fisheries.noaa.gov/feature-story/comparing-killer-whale-cuisine8. https://www.nature.com/articles/ncomms116939. https://royalsocietypublishing.org/doi/full/10.1098/rsos.23136810. https://www.bbcearth.com/news/the-loudest-voice-in-the-animal-kingdom11. https://www.cell.com/current-biology/fulltext/S0960-9822(25)00450-612. Foster, E. A., Franks, D. W., Mazzi, S., Darden, S. K., Balcomb, K. C., Ford, J. K. B., & Croft, D. P. (2012). Adaptive prolonged postreproductive life span in killer whales. Science, 337(6100), 1313–1313.

73 sekundy. Tyle wystarczyło, żeby marzenie siedmiorga astronautów zamieniło się w jedną z największych katastrof w historii lotów kosmicznych. 28 stycznia 1986 roku prom Challenger eksplodował na oczach dziesiątek milionów widzów — w tym 2,5 miliona dzieci, które kibicowały nauczycielce Christy McAuliffe.W tym filmie poznasz pełną historię katastrofy Challengera: kim były ofiary, dlaczego NASA zignorowała ostrzeżenia inżynierów, jak gumowa uszczelka i mróz doprowadziły do tragedii oraz co komisja śledcza z Richardem Feynmanem odkryła podczas dochodzenia. Dowiesz się też o wstrząsającym losie załogi po eksplozji — bo astronauci najprawdopodobniej nie zginęli od razu.Źródła:1. https://www.nasa.gov/missions/space-shuttle/sts-51l/nasa-sts-51l-mission-profile/2. https://www.nasa.gov/history/the-crew-of-the-space-shuttle-challenger-sts-51l-mission/3. https://www.nasa.gov/missions/space-shuttle/sts-51l/challenger-crew-transcript/4. https://www.nasa.gov/reference/the-space-shuttle/5. https://www.nasa.gov/missions/space-shuttle/sts-51l/challenger-crew-report/6. https://www.nasa.gov/wp-content/uploads/2023/04/1986-1990.pdf?emrc=8b8b8b7. https://www.gao.gov/assets/nsiad-93-115.pdf8. https://www.e-education.psu.edu/files/meteo361/file/nasa_report.pdf9. https://www.governmentattic.org/docs/NAVSEA-RptSalvageChallenger.pdf10. https://people.uncw.edu/imperialm/uncw/pls_500/20yr_Challenger_Recap.pdf11. https://news.chapman.edu/2016/01/26/engineer-who-tried-to-stop-challenger-launch-donates-papers-to-chapman/12. https://spacecenter.org/astronaut-friday-ronald-mcnair/13. https://time.com/archive/6705434/judith-resnik-1949-1986/14. https://www.jeanmicheljarre.eu/music/rendez-vous/15. https://www.espn.com/espn/feature/story/_/id/23902766/nasa-astronaut-ellison-onizuka-soccer-ball-survived-challenger-explosion16. https://commons.wikimedia.org/wiki/File%3ANASA_Railroad_transporting_SRB_segments_across_Indian_River.jpg17. https://nuclearheritage.com/wp-content/uploads/2024/02/2020-060-1.jpg18. https://www.thedailybeast.com/resizer/v2/HN3WQQ7HXROSJD5E2JQFWFUYFM.jpg19. https://emptysqua.re/blog/who-broke-the-challenger-investigation/Sally-Ride-AP_86010101237.jpg20. https://www.youtube.com/watch?v=yibNEcn-4yQ21. https://www.youtube.com/watch?v=7zJ84mqaRDA22. https://www.youtube.com/watch?v=DsBF5Uf_T3g23. https://www.youtube.com/watch?v=9HQfauGJaTs24. https://www.youtube.com/watch?v=kdKltNx42AQ25. https://www.youtube.com/watch?v=jzhSN1ulHys26. https://www.youtube.com/watch?v=AyBfnzX3Q6g27. https://www.youtube.com/watch?v=umeFUCqqpJ828. https://youtu.be/nmAbcDud2L8?t=10429. https://www.youtube.com/watch?v=2P1bR6hShJ430. https://www.youtube.com/watch?v=LQp6O5NaQn431. https://www.youtube.com/watch?v=MWZs8l2AMps32. https://www.youtube.com/watch?v=d3XfpVnPbOk33. https://youtu.be/jVHH0K6ZLGU?t=19934. https://youtu.be/zmWGaIZLCFw?t=1535. https://www.youtube.com/watch?v=p67jr0fLEk836. https://www.youtube.com/watch?v=Ei2YPdryO-837. https://www.youtube.com/watch?v=FJb1mDME6J438. https://www.youtube.com/watch?v=N_-GZo-CjLM39. https://www.youtube.com/watch?v=F-wBgsf8jWY

Niedźwiedź-weganin, który je trujące patyki, kupa 40 razy dziennie, ma mikroskopijne prącie i nie ogarnia rozrodu. Dowcip matki natury? Ślepa uliczka ewolucji? A może… jedno z najsprytniejszych zwierząt na Ziemi?W tym filmie rozkładam pandę wielką na czynniki pierwsze – od jej absurdalnie krótkiego jelita po tarzanie się w końskim łajnie (tak, to ma naukowe uzasadnienie). Dowiecie się:

Czy wiesz, że 15% wszystkich gatunków zwierząt jest jadowitych? Że naukowiec celowo dał się użądlić ponad 80 gatunkom owadów? Że istnieje meduza, po której ofiary błagają lekarzy o śmierć? I że Łowcę Krokodyli tak naprawdę zabiła jadowita ryba?W tym odcinku prześledzę fascynujący i przerażający świat jadów – od cytotoksyn rozpuszczających tkanki, przez neurotoksyny paraliżujące ciało przy pełnej świadomości, po hemotoksyny zamieniające krew w kisiel. Dowiesz się, jak działa skala bólu Schmidta, dlaczego mrówka pociskowa boli jak postrzał przez 24 godziny i czemu tajpan pustynny – właściciel najsilniejszego jadu na świecie – nigdy nikogo nie zabił.Opowiem też o jadowitych zwierzętach, których byś się nie spodziewał: dziobaku z jadowitymi kolcami na nogach, polskich ryjówkach z toksyczną śliną, agamach brodatych z resztkami aparatu jadowego i ślimaku, który zabija insuliną. A na koniec – jak jady ratują ludzkie życie jako leki przeciwbólowe, kardiologiczne i przeciwcukrzycowe.W odcinku między innymi:Intro: jadowita ryba, która zabiła Steve'a IrwinaJadowity świat – 220 000 gatunków i ewolucja konwergentnaRodzaje jadów: cytotoksyny, neurotoksyny, hemotoksyny, miotoksyny, kardiotoksyny, algogenySkala bólu Schmidta – ranking najbolesniejszych użądleńMrówka pociskowa i rytuał inicjacyjny plemienia Sateré-MawéWęże: żmija łańcuszkowa, tajpan, czarna mamba, kobra, żmija zygzakowataCzy jadowity wąż może ugryźć się w język?Jadowite jaszczurki: helodermy i agamyDziobak i polskie jadowite ssakiMorskie potwory: ślimaki stożki, płaszczki, osa morska, meduza IrukandjiJady jako leki – od konotoksyn po terapie cukrzycyŹródła: 1. https://www.mdpi.com/2227-9059/9/4/413 2. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/31739... 3. https://pl.wikipedia.org/wiki/Dendroc... 4. https://www.sciencedirect.com/topics/... 5. https://academic.oup.com/trstmh/artic... 6. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/8744981/ 7. https://actanaturae.ru/2075-8251/arti... 8. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/26983... 9. https://beeswiki.com/what-is-a-tarant... 10.    • Warrior wasps making the sound of a marchi...   11.    • Could You Pass the Bullet Ant Test? | Nati...   12. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/24765... 13. https://www.sciencefriday.com/wp-cont... 14.    • The 25th First Annual Ig Nobel Prize Ceremony   15.    • STUNG by a TARANTULA HAWK!   16. https://journals.plos.org/plosntds/ar... 17. https://en.wikipedia.org/wiki/Russell... 18. https://www.forbes.com/sites/scotttra... 19. https://www.forbes.com/sites/scotttra... 20. https://pl.wikipedia.org/wiki/Heloderma 21. https://www.sciencedirect.com/topics/... 22. https://platypus.asn.au/platypus-veno... 23. https://www.sciencedaily.com/releases... 24. https://link.springer.com/article/10.... 25. https://elifesciences.org/articles/41574 26. https://mlml.sjsu.edu/geooce/wp-conte... 27. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/29803... 28.    • Stung by stingray!! #californiafishing #fi...   29.    • I got STUNG by a STINGRAY #shorts   30.    • 

Wścieklizna to bez wątpienia najbardziej przerażający wirus znany ludzkości, który od wieków budzi paraliżujący strach. Choć dysponujemy skutecznymi metodami zapobiegania, choroba ta wciąż zbiera krwawe żniwo, zabijając statystycznie trzy osoby w czasie trwania przeciętnego materiału wideo. Ten przebiegły patogen atakuje układ nerwowy, prowadząc do ostrego zapalenia mózgu i bolesnej agonii, która niemal w stu procentach kończy się śmiercią przez uduszenie. W tym filmie przyjrzymy się fascynującym, a zarazem mrocznym strategiom, jakimi posługuje się ten wirus, oraz poznamy nieprawdopodobną historię Jeanny Giese. Ta piętnastoletnia uczennica z Wisconsin stała się medycznym fenomenem po tym, jak jako pierwsza osoba na świecie przeżyła pełnoobjawową wściekliznę dzięki eksperymentalnej metodzie zwanej protokołem Milwaukee. Jej przypadek rozbudził wielkie nadzieje, ale też wywołał liczne kontrowersje związane z kosztami leczenia sięgającymi miliona dolarów oraz niską skutecznością tej metody w kolejnych próbach.

Źródła: 1. https://www.sciencedirect.com/topics/neuroscience/duvenhage-virus 2. https://www.researchgate.net/publication/251080852_Rabies_pathogenesis_update 3. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/22919200/ 4. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/19016377/ 5. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC11097918/ 6. https://link.springer.com/article/10.1186/s12879-019-4252-4 7. https://enviroliteracy.org/animals/how-many-people-have-survived-rabies-without-a-vaccine 8. https://www.mendeley.com/catalogue/a75608ee-36cf-31d0-9fbc-3dde509b0a32/ 9. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC2244672/ 10. https://academic.oup.com/aje/article-abstract/88/1/132/159145?redirectedFrom=fulltext 11. https://wwwnc.cdc.gov/eid/article/25/5/18-1413_article?utm_ 12. https://academic.oup.com/jid/article-abstract/195/8/1144/816583?redirectedFrom=fulltext&login=false&utm 13. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/22919200/ 14. https://apnews.com/article/rabies-michigan-organ-transplant-death-ohio-69c7372983356ddb0509a527af239138 15. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC7119999/ 16. https://www.cdc.gov/mmwr/volumes/68/wr/mm6823e1.htm 17. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC2600403/ 18. https://wwwnc.cdc.gov/eid/article/29/12/23-0373_article 19. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/13340743/ 20. https://journals.plos.org/plosntds/article?id=10.1371%2Fjournal.pntd.0003942&utm 21. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/25618996/ 22. https://www.researchgate.net/publication/264008423_Rabies_in_rodents_and_lagomorphs_in_the_United_States_1995-2010 23. https://link.springer.com/article/10.1007/s12098-013-0990-2 24. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/5023328/ 25. https://www.gov.pl/attachment/05ddb375-57c5-47b3-9644-1a131dc78cac 26. https://www.wetgiw.gov.pl/main/komunikaty/Komunikat-Glownego-Lekarza-Weterynarii-zawierajacy-aktualizacje-sytuacji-epidemiologicznej-dot.-wscieklizny-w-2025-roku.-/idn:3010 27. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/15218653/

56 milionów lat temu Ziemia przeszła przez jedno z najbardziej ekstremalnych ociepleń w swojej historii: paleoceńsko-eoceńskie maksimum termiczne (PETM). Temperatura wzrosła o kilka stopni w zaledwie tysiące lat, oceany zakwasiły się tak bardzo, że zaczęły rozpuszczać skorupki otwornic, a na Antarktydzie panował klimat… bardziej jak w Amazonii niż na biegunie. Co tak naprawdę wywołało tę katastrofę? I skąd w ogóle wiemy, jak wyglądał klimat sprzed dziesiątek milionów lat?W tym odcinku pokazuję, jak naukowcy odczytują historię Ziemi z izotopów tlenu i wodoru, skorupek mikroskopijnych otwornic oraz rdzeni lodowych wydobytych z jednego z najbardziej ekstremalnych miejsc na planecie — radzieckiej stacji Wostok na Antarktydzie. To właśnie tam przebito ponad 3,5 km lodu, aby dotrzeć do starożytnej atmosfery uwięzionej w mikroskopijnych pęcherzykach powietrza. Dzięki temu po raz pierwszy udało się udowodnić bezpośredni związek między stężeniem CO₂ a temperaturą Ziemi oraz potwierdzić istnienie cykli Milankovicia.W filmie tłumaczę krok po kroku:- jak działają izotopy wody i tlenu jako naturalne „termometry”,- jak otwornice zapisują historię oceanów,- dlaczego oceany 56 mln lat temu były ciepłe jak zupa,- co mogło uwolnić gigantyczne ilości dwutlenku węgla (pożary? wulkany? hydraty metanu?),- oraz jak to ocieplenie wpłynęło na ewolucję ssaków — w tym wczesnych naczelnych.Źródła:https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0921818119300979https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S1464343X22001212https://www.nationalgeographic.com/magazine/article/hothouse-earthhttps://naukaoklimacie.pl/aktualnosci/paleoklimatologia-izotopy-tlenu-a-temperatura-261https://naukaoklimacie.pl/aktualnosci/paleoklimatologia-o-co-w-tym-w-ogole-chodzi-240https://naukaoklimacie.pl/aktualnosci/malenkie-organizmy-z-oceanu-i-ich-wielkie-znaczenie-dla-globalnego-ekosystemuhttps://naukaoklimacie.pl/aktualnosci/klimat-dawnych-epok-paleo-eocenskie-maksimum-termiczne-petm-390

Narwal, znany jako „morski jednorożec”, to jedno z najbardziej surrealistycznych stworzeń na Ziemi. Czy narwale jeszcze istnieją? Tak, narwale wciąż żyją w lodowatych wodach Arktyki. Ich światowa populacja jest szacowana na około 170 tysięcy osobników. Są to zwierzęta wybitnie przystosowane do skrajnych warunków – potrafią nurkować na głębokość nawet 1800 metrów w poszukiwaniu jedzenia. Czy narwale są zagrożone? Obecnie narwale mają status ochrony LC (najmniejszej troski), a ich populacja jest uznawana za stabilną. Nie oznacza to jednak, że są całkowicie bezpieczne. Są one bardzo podatne na zmiany klimatyczne oraz antropopresję. Ocieplenie wód sprawia, że na ich tereny coraz częściej wpływają orki – ich najwięksi naturalni drapieżcy – co zwiększa śmiertelność narwali.

Czy to możliwe, że Twoje decyzje, charakter, a nawet skłonność do ryzyka są wynikiem działania niewidzialnego pasażera?. W dzisiejszym odcinku zagłębiamy się w fascynujący i momentami przerażający świat Toxoplasma gondii – pierwotniaka, który zainfekował miliardy ludzi na całym świecie.Dowiesz się, dlaczego zakażone szczury same pchają się w łapy kota i czy podobny mechanizm „sterowania umysłem” dotyczy również nas. Sprawdzamy naukowe dowody na to, jak toksoplazmoza wpływa na:- Wypadki drogowe: Dlaczego zakażeni kierowcy ryzykują 2,65 raza częściej?.- Osobowość: Czy ten pasożyt naprawdę czyni mężczyzn bardziej zazdrosnymi, a kobiety bardziej serdecznymi?.- Sukces w biznesie: Czy infekcja może pomagać w karierze menedżera i zwiększać odporność na porażkę?.- Zdrowie psychiczne: Analizujemy związki toksoplazmozy ze schizofrenią, depresją oraz skłonnościami samobójczymi.Omawiam również fakty i mity dotyczące ciężarnych kobiet i kotów. Dowiesz się, dlaczego to nie mruczek w domu, lecz surowe mięso i nieumyte warzywa stanowią największe zagrożenie.W tym filmie znajdziesz odpowiedzi na pytania:Jak dochodzi do zarażenia i dlaczego pasożyt tworzy cysty w naszym mózgu? Czy czynnik Rh we krwi może nas chronić przed skutkami infekcji? Dlaczego zakażone wilki 46 razy częściej zostają przywódcami stada? Jak bezpiecznie przygotowywać posiłki, by uniknąć pierwotniaka?Źródła:https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/38198498/https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC11090898/https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/40596963/https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/33597463/https://dbc.wroc.pl/Content/74202/msp_2019_13_4.pdfhttps://link.springer.com/article/10.1007/s13353-013-0145-1https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC1690701/https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/543216/https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/17445326/https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/8058367/https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC3109627/https://journals.plos.org/plosone/article?id=10.1371/journal.pone.0075246ttps://journals.plos.org/plosntds/article?id=10.1371/journal.pntd.0004674https://www.nature.com/articles/s41467-021-24092-xhttps://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/37848050/https://www.mdpi.com/2076-0817/10/9/1144https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/36424436/https://www.colorado.edu/business/faculty-research/2020/02/10/risky-business-linking-toxoplasma-gondii-infection-and-entrepreneurship-behaviours-acrosshttps://journals.biologists.com/jeb/article/216/1/127/11369/Influence-of-latent-Toxoplasma-infection-on-humanhttps://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC2526142/https://link.springer.com/article/10.1186/s13104-018-3468-5https://www.tandfonline.com/doi/abs/10.1080/00034983.1990.11812448https://www.psychiatrist.com/jcp/toxoplasma-gondii-infection-relationship-aggression/https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC2526142/https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S0301051103000759https://royalsocietypublishing.org/doi/abs/10.1098/rspb.2006.3641https://royalsocietypublishing.org/doi/abs/10.1098/rsbl.2012.0625#pageno https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC7026947/https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/33205208/https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/32315924/https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0304401710000981https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S0163445322006326https://link.springer.com/article/10.1007/s11686-024-00848-5

Fakt, że człowiek menstruuje jest dużo większym fenomenem niż mogłoby się zdawać. Oprócz nas cykl menstruacyjny do tej pory stwierdzono u części małp, czterech gatunków nietoperzy, u kolcomyszy i w pewnym sensie u ryjkonosów. Z dużym prawdopodobieństwem menstruuje jeszcze więcej zwierząt, ale nie zostało to do tej pory zaobserwowane. Tak czy inaczej, ta dziwna zbieranina stanowi mniej niż 2% ssaków. Co więc z resztą? Jak i dlaczego natura oszczędziła im krwotoku z macicy? Czy my też tak nie możemy?

Prawdziwa apokalipsa zombie już się dzieje. To nie film, ale realna epidemia, która wymyka się spod kontroli. Choroba jeleni zombie (CWD) jest w 100% śmiertelna, nieuleczalna i skaziła środowisko. Czy jesteśmy następni? Obejrzyj materiał i poznaj najgroźniejszy patogen świata – priony.W tym filmie zagłębiamy się w mroczny świat prionów – czynników zakaźnych, które łamią wszelkie zasady biologii. Nie są żywe, nie mają DNA, a mimo to ewoluują i zabijają. Nie zniszczy ich temperatura, detergenty ani żadne leki. Co gorsza, pozostają w środowisku przez dekady.Epidemia Chronic Wasting Disease (CWD) pustoszy populacje jeleniowatych w USA i Kanadzie, dosłownie zamieniając mózgi zwierząt w gąbkę (encefalopatia gąbczasta) i prowadząc do objawów przypominających horrory – apatii, braku lęku i powolnego wyniszczenia. Choroba dotarła już do Europy.Omawiam mechanizm działania prionów, przypominam historię choroby szalonych krów (BSE) oraz ludzkiej choroby Creutzfeldta-Jakoba (CJD). Analizuję najnowsze badania, w tym szokujący przypadek zmarłych myśliwych z 2024 roku, i odpowiadam na kluczowe pytanie: czy CWD może pokonać barierę gatunkową i zagrozić ludziom?Źródła:https://www.cdc.gov/variant-creutzfeldt-jakob/hcp/clinical-overview/index.htmlhttps://www.nature.com/articles/s41598-020-71662-yhttps://www.rckik-warszawa.com.pl/kto-nie-moze-oddac-krwihttps://royalsocietypublishing.org/doi/pdf/10.1098/rstb.2008.0068https://www.cell.com/cell-reports/fulltext/S2211-1247(15)00437-4https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC11210205/https://www.cdc.gov/chronic-wasting/animals/index.htmlhttps://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/28701407/https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC11138967/https://www.microbiologyresearch.org/content/journal/jgv/10.1099/vir.0.042507-0https://wwwnc.cdc.gov/eid/article/29/2/22-0882_articlehttps://www.neurology.org/doi/10.1212/WNL.0000000000204407https://www.wetgiw.gov.pl/main/aktualnosci/Nadanie-Polsce-najwyzszego-statusu-kraju-w-odniesieniu-do-Gabczastej-encefalopatii-bydla-BSE/idn:350/printpagehttps://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/36201049/https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/35996016/