::
::
W tym odcinku rozmawiamy z ekonomistami, prof. Joanną Tyrowicz z Uniwersytetu Warszawskiego oraz ośrodka badawczego GRAPE i prof. Łukaszem Woźnym ze Szkoły Głównej Handlowej o prywatnym finansowaniu nauki.
Goście Anny Korzekwy-Józefowicz wskazują na istotną lukę w polskim ekosystemie innowacji: niemal całkowity brak prywatnego finansowania badań podstawowych. Publiczne nakłady na naukę są w Polsce wciąż niższe niż pozwalałby na to potencjał kraju, a jednocześnie w finansowaniu badań podstawowych niemal nie uczestniczy sektor prywatny - co wyraźnie odróżnia nas od państw najwyżej rozwiniętych.
Prof. Joanna Tyrowicz w swoich badaniach zajmuje się ekonomią rynku pracy i funkcjonowaniem sektora przedsiębiorstw. Jest członkinią Rady Polityki Pieniężnej. Prof. Łukasz Woźny koncentruje się na zastosowaniach teorii gier w ekonomii. Wyniki swoich prac wykorzystywał także w projektach doradczych realizowanych dla dużych firm.
Punktem wyjścia rozmowy jest pytanie o dominujące w debacie publicznej oczekiwanie „użyteczności” badań. Rozmówcy zwracają uwagę, że taki sposób myślenia nie oddaje mechanizmu powstawania nowej wiedzy. Badania podstawowe rozwijają się na „granicy poznania” – w obszarach, które nie mają jeszcze jasno określonego celu użytkowego. Zastosowania pojawiają się później, często z dużym opóźnieniem.
Prof. Łukasz Woźny przywołuje przykłady z historii ekonomii i fizyki. Największe przyspieszenia w rozwoju tych dziedzin następowały wtedy, gdy badania nie były podporządkowane bieżącej optymalizacji procesów przemysłowych. Najpierw pojawiała się teoria i nowe rozumienie zjawisk, a dopiero po latach ich praktyczne wykorzystanie.
Kolejne pytania dotyczą doświadczeń innych krajów. Jak wygląda prywatne finansowanie badań podstawowych tam, gdzie jest ono stałym elementem systemu? Prof. Joanna Tyrowicz wskazuje na modele znane z Europy Zachodniej i Stanów Zjednoczonych: katedry finansowane przez firmy, fundacje rodzinne wspierające zespoły badawcze czy długofalowe programy badań podstawowych. W takich rozwiązaniach kluczowe jest to, że wsparcie nie wiąże się z narzucaniem tematów ani oczekiwaniem szybkich rezultatów – finansuje się ludzi i ich potencjał badawczy.
Ważnym punktem rozmowy jest pytanie, czy pojawienie się prywatnych środków nie skłoniłoby państwa do ograniczenia i tak skromnych wydatków na naukę. Łukasz Woźny wskazuje jednak na tzw. efekty mnożnikowe, obserwowane m.in. w Japonii czy Korei. Każda złotówka z budżetu państwa zainwestowana w wysokiej jakości badania może stymulować dodatkowe nakłady prywatne, tworząc efekt kuli śniegowej. Biznes, widząc sukcesy naukowców publikujących w czołowych czasopismach, zaczyna dostrzegać prestiż i sens we wspieraniu ich działań.
Prywatny mecenat w nauce, podobnie jak w sztuce czy sporcie, polega na tworzeniu warunków do rozwoju talentu i wiedzy. Prof. Joanna Tyrowicz zauważa, że dla przedsiębiorców korzyścią może być unikalna perspektywa naukowca, która pozwala dostrzec w biznesie aspekty niewidoczne dla konsultantów. Jednocześnie eksperci proponują praktyczny pierwszy krok dla firm: finansowanie konkretnych stanowisk dla doktorantów, co pozwala budować nowoczesne kadry przy relatywnie niskich nakładach.
Jest to odcinek podkastu:
Narodowe Centrum Nauki
Podcast NCN o sprawach istotnych dla środowiska naukowego i funkcjonowania nauki w Polsce. Gośćmi podcastu są badaczki i badacze z różnych ośrodków akademickich i pracownicy Centrum. Rozmowy prowadzi Anna Korzekwa-Józefowicz.
Kategorie:
Nauka
Nauka