Alfabet lubelski w Radiu Lublin

Jarosław Cymerman i Grażyna Lutosławska odwiedzają miejsca związane w przeszłości z ludźmi i zjawiskami ważnymi dla Lublina. Zapraszamy w co drugą niedzielę o godz. 9.40 w programie „Nie tylko rozrywkowa niedziela radiowa” na antenie Radia Lublin. Do zdjęcia wykorzystano czcionki drewniane ze zbiorów Izby Drukarstwa Domu Słów w Lublinie. Projekt i wykonanie Magdalena Krasuska i Ivan Davydenko. Muzykę do czołówki skomponował Piotr Selim.

Kategorie:
Edukacja

Odcinki od najnowszych:

Alfabet lubelski - Grędziński
2021-01-17 12:00:00

G jak G rędziński Stanisław Grędziński (1895-?) – poeta, prozaik, publicysta, członek grupy poetyckiej „Reflektor”. Urodził się w Lublinie, jego ojciec prowadził sklep m. in. z artykułami tytoniowymi przy Krakowskim Przedmieściu. Ukończył gimnazjum Vetterów, po czym w 1913 roku rozpoczął studia na Politechnice Lwowskiej, które przerwał wraz z wybuchem wojny. Walczył w Legionach, ranny w 1917 roku na krótko przerwał służbę wojskową i wrócił do Lublina, by później raz jeszcze ubrać mundur już jako żołnierz Wojska Polskiego. To właśnie najpewniej podczas tej przerwy w służbie zadebiutował jako poeta kilkoma wierszami, które ukazały się w 1917 roku na łamach „Ziemi Lubelskiej”. Po wyjściu z wojska w 1920 roku podejmował studia m. in. w Krakowie i Lublinie – studiował prawo, polonistykę, medycynę i sztuki piękne. Ostatecznie żadnego z tych kierunków nie ukończył.

Alfabet lubelski - Glatsztejn
2021-01-03 14:00:00

G jak G latsztejn Jakub (Jankew) Glatsztejn (1896-1971) – tworzący w języku jidysz żydowski poeta, prozaik, publicysta. Urodził się w Lublinie w rodzinie właściciela sklepu odzieżowego. Jego dom rodzinny stał najprawdopodobniej przy ulicy Jatecznej na Podzamczu. Jak ustalił Adam Kopciowski na podstawie zachowanych dokumentów, znajdował się on w pobliżu dzisiejszego skrzyżowania alei Tysiąclecia i alei Unii Lubelskiej, tuż przy obecnym ogrodzeniu Zamku Lubelskiego. Z domu wyniósł zainteresowanie dla literatury jidysz. Za sprawą ojca już w dzieciństwie miał okazję zapoznać się z dziełami Icchoka Lejba Pereca, Szolema Alejchema czy Abrahama Rajzena. Uczęszczał do chederu, czyli żydowskiej szkoły religijnej. Równolegle jednak rodzice kształcili go w domu, dzięki czemu zaliczył eksternistycznie program sześciu klas gimnazjum. W 1914 roku wyemigrował do Stanów Zjednoczonych. Zamieszkał w Nowym Jorku, gdzie początkowo utrzymywał się z nisko płatnej pracy fizycznej. W tym samy roku debiutował opowiadaniem wydrukowanym w nowojorskim czasopiśmie jidysz „Di Fraje Arbajter Sztime”.

Alfabet lubelski - Frenkiel-Ossowska
2020-12-20 14:00:00

F jak F renkiel-Ossowska Eleonora Frenkiel-Ossowska (1898-1982) – ta wybitna aktorka, legenda sceny przy ulicy Narutowicza, związana była z teatrem lubelskim przez 50 lat. Urodziła się w Warszawie. Tam też studiowała na Uniwersytecie Warszawskim, po czym wstąpiła do Oddziału Dramatycznego Konserwatorium Muzycznego, który ukończyła w 1923 roku. W czasie studiów – w latach 1920-1921 – uczęszczała także do Studium Teatralnego prowadzonego przez Stanisławę Wysocką. To właśnie ta wybitna aktorka, reżyserka i reformatorka teatru (w latach 1926-1927 kierująca Teatrem Miejskim w Lublinie) była jedną z mistrzyń Frenkiel-Ossowskiej. Po uzyskaniu dyplomu aktorskiego wyjechała do Wilna, gdzie do 1929 roku występowała przede wszystkim na deskach Teatru Polskiego działającego w sali Towarzystwa „Lutnia”. W tym samym okresie (pomiędzy 1925 a 1929 rokiem) w Wilnie w Teatrze na Pohulance działała Reduta. Na wileńskiej scenie miała okazję zetknąć z samym twórcą Reduty – Juliuszem Osterwą, ale także z Ireną Solską czy Karolem Adwentowiczem.

Alfabet lubelski - Czechowicz
2020-12-06 13:00:00

C jak Czechowicz Józef Czechowicz (1903-1939) - poeta, prozaik, dramaturg, dziennikarz, redaktor, fotograf, nauczyciel, radiowiec, współzałożyciel pisma i grupy poetyckiej „Reflektor”, dzięki której w latach 20-tych XX wieku Lublin stał się jednym z pierwszych i najważniejszych ośrodków awangardy literackiej w Polsce. Trudno znaleźć innego poetę tak mocno związanego z naszym miastem. Tu się urodził, tu mieszkał przez większą część swojego życia, tu pracował tu jako nauczyciel, dziennikarz, redaktor. Zachowały się także jego zdjęcia, które robił podczas spacerów po zaułkach rodzinnego miasta. O swoim mieście często i chętnie pisał. Ten jeden z najbardziej oryginalnych poetów polskich XX wieku przyszedł na świat w suterenie nieistniejącej dziś kamienicy przy ulicy Kapucyńskiej – pomiędzy Teatrem im. Juliusza Osterwy i budynkiem obecnego Pedetu. Tam też spędził młodość i dzieciństwo.

Alfabet lubelski - Chrostowska
2020-11-22 13:00:00

C jak C hrostowska Grażyna Chrostowska (1921-1942) – urodziła się w Lublinie w rodzinie Michała i Wandy Chrostowskich. Gdy miała zaledwie 11 lat zmarła jej matka. Od tego czasu cały ciężar wychowania Grażyny i jej starszej siostry Apolonii (Poli) spadł na ojca – legionistę, nauczyciela, działacza społecznego i politycznego. Przyszła poetka uczyła się w Gimnazjum Michaliny Sobolewskiej, a później w Gimnazjum Heleny Czarnieckiej, które mieściło się przy ulicy Bernardyńskiej w Lublinie. To właśnie wtedy zaczęła pisać wiersze, a prawdopodobnie także i prozę. Jej siostra była w gronie osób redagujących czasopismo lubelskiej młodzieży szkół średnich „W Słońce”, wśród których była również np. Julia Hartwig czy Jerzy Pleśniarowicz. Twórcy pisma należeli do ostatniego międzywojennego pokolenia będącego pod wpływem poetów z kręgu awangardy lubelskiej, czego przejawem była m. in. fascynacja Józefem Czechowiczem czy Józefem Łobodowskim.

Alfabet lubelski - Chmielarczyk
2020-11-08 13:00:00

C jak C hmielarczyk Maksymilian Chmielarczyk (1891-1953) – aktor, reżyser, w latach 1947-1952 dyrektor lubelskiego teatru dramatycznego. Jako pseudonimu używał niekiedy nazwiska swojego ojczyma – Józefa Cybulskiego (także aktora i dyrektora teatrów). Na scenie zaczął występować już jako dziewięciolatek. Uczył się w szkole handlowej, później rozpoczął studia medyczne, które przerwał, by wstąpić do Klasy Dramatycznej przy Warszawskim Towarzystwie Medycznym. Przed pierwszą wojną światową grał w teatrach warszawskich (m.in. w Teatrze Małym i Teatrze Polskim Arnolda Szyfmana). W 1914 roku znalazł się na Syberii, gdzie przebywał do 1922 roku. W tym czasie zajmował się m. in. organizowaniem polskiego życia teatralnego. Po powrocie do kraju do 1939 roku występował m. in. w Krakowie, Lublinie, Bydgoszczy i Toruniu, a także w warszawskich kabaretach i teatrach rewiowych. Czas okupacji spędził w Biłgoraju, gdzie pracował jako kasjer w tamtejszej spółdzielni rolniczo-handlowej.

Alfabet lubelski - Bechczyc-Rudnicka
2020-10-25 13:00:00

B jak B echczyc-Rudnicka Maria Bechczyc-Rudnicka (1888-1982) przyszła na świat w Warszawie jako córka rosyjskiego urzędnika, zamożnego szlachcica Piotra Mataftina i Heleny z Raszpilów. W młodości była uczennicą Instytutu Szlachetnie Urodzonych Panien w Petersburgu, później wstąpiła na tamtejszy Wydział Humanistyczny Wyższych Kursów Żeńskich. Interesowała się wówczas historią (przede wszystkim dziejami rewolucji francuskiej), dużo podróżowała po całej Europie. W trakcie jednej z takich podróży poznała swojego pierwszego męża – Antoniego Bechczyc-Rudnickiego. Po rewolucji bolszewickiej 1917 roku, w wyniku której straciła rodzinny majątek, przeniosła się wraz z mężem do Polski.

Alfabet lubelski - Awangarda lubelska
2020-10-11 10:00:00

A jak A wangarda lubelska Awangardą (z franc. avant-garde – straż przednia) zaczęto nazywać na początku lat 20-tych XX wieku nowatorskie zjawiska w sztuce, które były z jednej strony świadectwem szoku wywołanego I wojną światową i jej skutkami, z drugiej zaś towarzyszyły powojennemu przyśpieszeniu modernizacyjnemu i cywilizacyjnemu. Zjawiska te wyrastały z przekonania, że nowoczesna twórczość powinna nadążać za technicznym postępem oraz przemianami społeczno-kulturowymi, stanowiły także reakcję na szybko zmieniającą się rzeczywistość. Na zdjęciu: druk reklamowy debiutanckiego tomu Józefa Czechowicza Kamien´ z 1927 roku przygotowany przez samego autora. Zdjęcie ze zbiorów Muzeum Czechowicza

Alfabet lubelski - Arnsztajnowa
2020-09-27 13:00:00

A jak A rnsztajnowa Franciszka Arnsztajnowa (1865-1942) – poetka, prozaiczka, dramatopisarka, tłumaczka, działaczka społeczna i polityczna, jedna z najważniejszych i najciekawszych osobowości kulturalnego Lublina końca XIX i pierwszych dziesięcioleci wieku XX. Pochodziła ze zasymilowanej żydowskiej rodziny Meyersonów, jej dziadkiem był słynny rabin Azriela Horowitza, zwany Żelazną Głową, który zasłynął jako jeden z głównych oponentów Widzącego z Lublina. Z kolei jej matka – Malwina Meyerson była autorką powieści i opowiadań, w których jako jedna z pierwszych opisywała w polskiej literaturze świat i obyczaje polskich Żydów. Natomiast brat – Emil Meyerson, który studiował w Heildelbergu, a później mieszkał na stałe we Francji, był wybitnym filozofem. Franciszka także zresztą należała do osób świetnie wykształconych, przez dwa lata studiowała w Berlinie nauki przyrodnicze. Po powrocie do Lublina wyszła za mąż za przyszłego znanego lubelskiego lekarza i społecznika Marka Arnsztajna i zamieszkała w należącej do jego rodziny kamienicy przy ulicy Złotej 2. Ich syn – zmarły przedwcześnie Jan Arnsztajn – był także lekarzem, legionistą, zawodowo grywał w tenisa, a wspólnie z poetami z grupy Reflektor pisał teksty do lubelskich szopek satyrycznych.

Alfabet lubelski - Alternatywa
2020-09-15 12:48:14

A jak A lternatywa lubelska Lubelski teatr alternatywny stanowi jedną z kulturalnych wizytówek miasta i regionu – a działające do dziś Scena Plastyczna KUL, Provisorium czy Gardzienice to rozpoznawalne nie tylko w kraju teatralne „marki” kojarzone z Lublinem. Na czym polegał fenomen zjawiska, jakim była lubelska alternatywa? Grzegorz Kondrasiuk zachęcał kiedyś, by mówić właśnie o alternatywie, a nie tylko o teatrze alternatywnym. To zjawisko artystyczne i społeczne było bowiem czymś więcej niż teatr (by użyć tytułowych słów znanej książki prof. Aldony Jawłowskiej. Choć jego początki związane są oczywiście z ruchem teatralnym lubelskich studentów. Pierwsza znana dziś tego rodzaju inicjatywa zrodziła się wśród społeczności akademickiej UMCS i KUL pod koniec 1947 roku. Na dobre w świadomości lublinian teatr studencki pojawił się jednak w 1952 roku za sprawą Teatru Akademickiego KUL (to jego tradycje kontynuuje dziś m. in. Scena Plastyczna KUL Leszka Mądzika czy Teatr ITP ks. Mariusza Lacha. Jarosław Cymerman Zdjęcie ze zbiorów Biblioteki Multimedialnej „Brama Grodzka – Teatr NN”

Informacja dotycząca prawa autorskich: Wszelka prezentowana tu zawartość podkastu jest własnością jego autora

Wyszukiwanie

Kategorie