Przystanek Nauka






Odcinki od najnowszych:

Dr hab. Miłosz Skrzypek, prof. UŚ | Rok Wincentego Witosa
2025-01-17 09:16:19

Urodził i wychował się na głębokiej prowincji, w krainie nie bez powodu przezywanej „Golicją i Głodomerią”. Dorastał w małych Wierzchosławicach w izbie przerobionej ze stajni. Jego niepiśmienni rodzice spierali się, czy powinien chodzić do szkoły zamiast pasać krowy. Z powodu finansowych edukację zakończył zresztą po czterech klasach.   Jak zatem doszło do tego, że Wincenty Witos wyrósł na jednego za najważniejszych polskich polityków pierwszej połowy XX wieku? Jaką rolę odegrał w odzyskaniu i utrzymaniu przez Polskę niepodległości? Jak potoczyły się jego losy po przewrocie majowym? W tym roku przypada 150. rocznica urodzin trzykrotnego premiera Rzeczypospolitej i przywódcy ruchu ludowego, a dziś patrona wielu polskich ulic. Z tej okazji Sejm Rzeczypospolitej Polskiej ustanowił rok 2024 Rokiem Wincentego Witosa. Na opowieść o karierze twardego polityka o wielkiej charyzmie i marsowym obliczu, jego wzlotach i trudnych momentach zaprasza dr hab. Miłosz Skrzypek, prof. UŚ z Instytutu Historii UŚ. Rozmawiał z nim Tomek Grząślewicz z Centrum Komunikacji Medialnej UŚ.
Urodził i wychował się na głębokiej prowincji, w krainie nie bez powodu przezywanej „Golicją i Głodomerią”. Dorastał w małych Wierzchosławicach w izbie przerobionej ze stajni. Jego niepiśmienni rodzice spierali się, czy powinien chodzić do szkoły zamiast pasać krowy. Z powodu finansowych edukację zakończył zresztą po czterech klasach.  

Jak zatem doszło do tego, że Wincenty Witos wyrósł na jednego za najważniejszych polskich polityków pierwszej połowy XX wieku? Jaką rolę odegrał w odzyskaniu i utrzymaniu przez Polskę niepodległości? Jak potoczyły się jego losy po przewrocie majowym?

W tym roku przypada 150. rocznica urodzin trzykrotnego premiera Rzeczypospolitej i przywódcy ruchu ludowego, a dziś patrona wielu polskich ulic. Z tej okazji Sejm Rzeczypospolitej Polskiej ustanowił rok 2024 Rokiem Wincentego Witosa. Na opowieść o karierze twardego polityka o wielkiej charyzmie i marsowym obliczu, jego wzlotach i trudnych momentach zaprasza dr hab. Miłosz Skrzypek, prof. UŚ z Instytutu Historii UŚ. Rozmawiał z nim Tomek Grząślewicz z Centrum Komunikacji Medialnej UŚ.

Shengmiao Yu | Dzień Języka Chińskiego
2025-01-17 09:16:12

Czy możemy mówić tylko o jednym języku chińskim?  Co jest najtrudniejszym aspektem języka chińskiego?  Dlaczego Polacy mogą łatwiej się go nauczyć niż większość świata i czy muzyka może pomóc nam osłuchać się z językiem chińskim? Z okazji Dnia Języka Chińskiego Shengmiao Yu mówi o swoim języku ojczystym, którym posługuje się ponad 1,4 miliarda ludzi na całym świecie. Opowiada m.in. o tonach, nauce tego nieszablonowego języka i niezręcznych przejęzyczeniach.
Czy możemy mówić tylko o jednym języku chińskim? 
Co jest najtrudniejszym aspektem języka chińskiego? 
Dlaczego Polacy mogą łatwiej się go nauczyć niż większość świata i czy muzyka może pomóc
nam osłuchać się z językiem chińskim?

Z okazji Dnia Języka Chińskiego Shengmiao Yu mówi o swoim języku ojczystym, którym posługuje się ponad 1,4 miliarda ludzi na całym świecie. Opowiada m.in. o tonach, nauce tego nieszablonowego języka i niezręcznych przejęzyczeniach.

Dr Dawid Madziar | Dlaczego żołnierze walczą?
2025-01-17 09:16:04

Już 12 kwietnia będziemy mogli pójść do kina na Civil War. Film w reżyserii Alexa Garlanda to dystopijna wizja wojny domowej, która toczy się w Stanach Zjednoczonych w niedalekiej przyszłości. Z tej okazji postanowiliśmy wrócić przenieść się do dziewiętnastowiecznej Ameryki i przypomnieć wojnę domową z lat 1861-1865.  Głównymi bohaterami nowego filmu są dziennikarze wojenni ryzykujący życiem, aby na bieżąco relacjonować sytuację na polu bitwy. Dr Dawid Madziar z Instytutu Historii UŚ patrzy natomiast na wojnę secesyjną sprzed ponad półtora wieku z perspektywy żołnierzy i oficerów.  -Jakie były motywacje walczących po obu stronach?  -Jak rozwijały się ich postawy w miarę trwania wojny?  -Co żołnierze Unii i Konfederacji mówili o niewolnictwie? -Dlaczego w ogóle doszło do konfliktu zbrojnego między amerykańską Północą a Południem? O odwadze i tchórzostwie, moralności i wolności, braterstwie broni, PTSD, ale też o tym, że pewne motywacje i zachowania żołnierzy pozostają niezmienne niezależnie od epoki dr D. Madziar opowiada w rozmowie z Tomkiem Grząślewiczem z Centrum Komunikacji Medialnej UŚ.
Już 12 kwietnia będziemy mogli pójść do kina na Civil War. Film w reżyserii Alexa Garlanda to dystopijna wizja wojny domowej, która toczy się w Stanach Zjednoczonych w niedalekiej przyszłości. Z tej okazji postanowiliśmy wrócić przenieść się do dziewiętnastowiecznej Ameryki i przypomnieć wojnę domową z lat 1861-1865. 
Głównymi bohaterami nowego filmu są dziennikarze wojenni ryzykujący życiem, aby na bieżąco relacjonować sytuację na polu bitwy. Dr Dawid Madziar z Instytutu Historii UŚ patrzy natomiast na wojnę secesyjną sprzed ponad półtora wieku z perspektywy żołnierzy i oficerów. 

-Jakie były motywacje walczących po obu stronach? 
-Jak rozwijały się ich postawy w miarę trwania wojny? 
-Co żołnierze Unii i Konfederacji mówili o niewolnictwie?
-Dlaczego w ogóle doszło do konfliktu zbrojnego między amerykańską Północą a Południem?

O odwadze i tchórzostwie, moralności i wolności, braterstwie broni, PTSD, ale też o tym, że pewne motywacje i zachowania żołnierzy pozostają niezmienne niezależnie od epoki dr D. Madziar opowiada w rozmowie z Tomkiem Grząślewiczem z Centrum Komunikacji Medialnej UŚ.

Dr hab. Joanna Warmuzińska-Rogóż, prof. UŚ | Międzynarodowy Dzień Języka Francuskiego
2025-01-17 09:15:55

Co ułatwia naukę języka francuskiego? Czy w Quebecu mówi się po francusku, czy po quebecku? Którymi pisarzami frankofońskimi warto się zainteresować? Na okoliczność Międzynarodowego Dnia Języka Francuskiego dr hab. Joanna Warmuzińska-Rogóż, prof. UŚ dzieli się swoimi refleksjami na temat kondycji języka, którym na świecie posługuje się ponad 200 milionów ludzi. Opowiada też m.in. o wpływie dzieł literackich tworzonych nad Sekwaną na polską kulturę, a także o swoich badaniach nad literaturą Quebecu.
Co ułatwia naukę języka francuskiego? Czy w Quebecu mówi się po francusku, czy po quebecku? Którymi pisarzami frankofońskimi warto się zainteresować?

Na okoliczność Międzynarodowego Dnia Języka Francuskiego dr hab. Joanna Warmuzińska-Rogóż, prof. UŚ dzieli się swoimi refleksjami na temat kondycji języka, którym na świecie posługuje się ponad 200 milionów ludzi. Opowiada też m.in. o wpływie dzieł literackich tworzonych nad Sekwaną na polską kulturę, a także o swoich badaniach nad literaturą Quebecu.

Dr Monika Stojek, prof. UŚ | Światowy Dzień Otyłości
2025-01-17 09:15:28

4 marca obchodzony jest Światowy Dzień Otyłości. Celem tego dnia jest powszechne uświadomienie, jak poważne zagrożenie dla zdrowia człowieka stanowi otyłość i jakie konsekwencje niesie za sobą nieprawidłowy tryb życia. Czy społeczeństwo potrzebuje takiego przypomnienia? Czy otyłość i nadwaga są współczesnym zagrożeniem cywilizacyjnym? Na te i inne pytania odpowie dr Monika Stojek, prof. UŚ z Instytutu Psychologii Wydziału Nauk Społecznych Uniwersytetu Śląskiego w Katowicach, badaczka w obszarze psychologii klinicznej, terapeutka i superwizoka w nurcie poznawczo-behawioralnym.
4 marca obchodzony jest Światowy Dzień Otyłości. Celem tego dnia jest powszechne uświadomienie, jak poważne zagrożenie dla zdrowia człowieka stanowi otyłość i jakie konsekwencje niesie za sobą nieprawidłowy tryb życia. Czy społeczeństwo potrzebuje takiego przypomnienia? Czy otyłość i nadwaga są współczesnym zagrożeniem cywilizacyjnym?

Na te i inne pytania odpowie dr Monika Stojek, prof. UŚ z Instytutu Psychologii Wydziału Nauk Społecznych Uniwersytetu Śląskiego w Katowicach, badaczka w obszarze psychologii klinicznej, terapeutka i superwizoka w nurcie poznawczo-behawioralnym.

Dr hab. Bożena Czwojdrak, prof. UŚ | Zofia, matka królów
2025-01-17 09:15:19

Urodziła dwóch przyszłych królów Polski, przedłużając w ten sposób panowanie dynastii Jagiellonów. Polska kultura zawdzięcza jej pierwsze znane tłumaczenie Starego Testamentu. Wiele lat życia spędziła w Sanoku, który w pewnym sensie za jej sprawą był wówczas nieformalną stolicą Polski… W jakich okolicznościach Zofia Holszańska została czwartą i ostatnią żoną króla Władysława Jagiełły – człowieka starszego od niej o dwa pokolenia? Dlaczego została oskarżona o niewierność? Co czyni ją wyjątkową na tle innych polskich monarchiń? Dr hab. Bożena Czwojdrak, prof. UŚ z Instytutu Historii UŚ oraz konsultantka historyczna serialu „Korona królów. Jagiellonowie” opowiada o życiu i czasach Zofii Holszańskiej w rozmowie z Tomkiem Grząślewiczem z Centrum Komunikacji Medialnej UŚ. Matka Władysława Warneńczyka i Kazimierza Jagiellończyka jest jedną z bohaterek książki o dworach późnośredniowiecznych polskich królowych, nad którą obecnie pracuje prof. Czwojdrak.
Urodziła dwóch przyszłych królów Polski, przedłużając w ten sposób panowanie dynastii Jagiellonów.

Polska kultura zawdzięcza jej pierwsze znane tłumaczenie Starego Testamentu. Wiele lat życia spędziła w Sanoku, który w pewnym sensie za jej sprawą był wówczas nieformalną stolicą Polski…

W jakich okolicznościach Zofia Holszańska została czwartą i ostatnią żoną króla Władysława Jagiełły – człowieka starszego od niej o dwa pokolenia? Dlaczego została oskarżona o niewierność?
Co czyni ją wyjątkową na tle innych polskich monarchiń?

Dr hab. Bożena Czwojdrak, prof. UŚ z Instytutu Historii UŚ oraz konsultantka historyczna serialu „Korona królów. Jagiellonowie” opowiada o życiu i czasach Zofii Holszańskiej w rozmowie z Tomkiem Grząślewiczem z Centrum Komunikacji Medialnej UŚ. Matka Władysława Warneńczyka i Kazimierza Jagiellończyka jest jedną z bohaterek książki o dworach późnośredniowiecznych polskich królowych, nad którą obecnie pracuje prof. Czwojdrak.

Paweł Maślona | „Kos”, czyli daleko od „Potopu”
2025-01-17 09:14:56

Czym Tadeusz Kościuszko wyróżnia się na tle innych polskich postaci historycznych? Czy życie polskiego chłopa pańszczyźnianego przypominało los niewolnika na amerykańskiej plantacji? Co „Kos”, którego akcja toczy się w Polsce okresu rozbiorów, mówi o wojnie w Ukrainie? O micie Polski szlacheckiej, kobiecych postaciach w polskim „westernie” , Quentinie Tarantino i oczyszczających właściwościach kina zemsty mówi Paweł Maślona, absolwent i wykładowca Szkoły Filmowej im. Krzysztofa Kieślowskiego Uniwersytetu Śląskiego w Katowicach, laureat Złotych Lwów oraz Paszportów „Polityki” za film „Kos”. Fot. Leszek Zych / Polityka
Czym Tadeusz Kościuszko wyróżnia się na tle innych polskich
postaci historycznych?

Czy życie polskiego chłopa pańszczyźnianego przypominało los
niewolnika na amerykańskiej plantacji?

Co „Kos”, którego akcja toczy się w Polsce okresu rozbiorów,
mówi o wojnie w Ukrainie?

O micie Polski szlacheckiej, kobiecych postaciach w polskim
„westernie” , Quentinie Tarantino i oczyszczających właściwościach kina zemsty mówi Paweł Maślona, absolwent i wykładowca Szkoły Filmowej im. Krzysztofa Kieślowskiego Uniwersytetu Śląskiego w Katowicach, laureat Złotych Lwów oraz Paszportów
„Polityki” za film „Kos”.

Fot. Leszek Zych / Polityka

Dr Anna Dzionek | β-blokery w środowisku naturalnym – problem, o którym nie mówi się głośno
2025-01-17 09:14:39

Historia tego, co przyjmuje nasz organizm nie kończy się w momencie przełknięcia pokarmu czy leku. Liczne substancje, w tym te szkodliwe, pochodzące z naszego jedzenia, napojów oraz zażywanych farmaceutyków, przedostają się ze ścieków do środowiska negatywnie wpływając na różne organizmy żywe, ale także dla nas samych stwarzając zagrożenie. Czym dokładnie są β-blokery i jak wpływają na nasz organizm? Dlaczego są tak dużym problemem dla środowiska przyrodniczego i zasiedlających go organizmów? Czy istnieją jakiekolwiek sposoby na poradzenie sobie z tym zjawiskiem? O tym, dlaczego β-blokery są problemem, o którym nie mówi się głośno opowiada dr Anna Dzionek z Wydziału Nauk Przyrodniczych Uniwersytetu Śląskiego w Katowicach, która realizowała projekt w ramach III edycji konkursu „Swoboda badań” Inicjatywy Doskonałości Badawczej.
Historia tego, co przyjmuje nasz organizm nie kończy się w momencie przełknięcia pokarmu czy leku. Liczne substancje, w tym te szkodliwe, pochodzące z naszego jedzenia, napojów oraz zażywanych farmaceutyków, przedostają się ze ścieków do środowiska negatywnie wpływając na różne organizmy żywe, ale także dla nas samych stwarzając zagrożenie.

Czym dokładnie są β-blokery i jak wpływają na nasz organizm? Dlaczego są tak dużym problemem dla środowiska przyrodniczego i zasiedlających go organizmów? Czy istnieją jakiekolwiek sposoby na poradzenie sobie z tym zjawiskiem?

O tym, dlaczego β-blokery są problemem, o którym nie mówi się głośno opowiada dr Anna Dzionek z Wydziału Nauk Przyrodniczych Uniwersytetu Śląskiego w Katowicach, która realizowała projekt w ramach III edycji konkursu „Swoboda badań” Inicjatywy Doskonałości Badawczej.

Prof. dr hab. Dariusz Nawrot | Napoleon nie strzelał do piramid
2025-01-17 09:14:28

Jak wypadł Joaquin Phoenix w roli Napoleona Bonaparte? Czy dowodzona przez niego armia francuska strzelała do piramid, a żołnierze rosyjscy tonęli z końmi w jeziorze, wycofując się spod Austerlitz? Jaki jest związek pomiędzy egzaminem maturalnym, systemem parzystej i nieparzystej numeracji domów oraz konserwacją żywności? I w jaki sposób epoka napoleońska wpłynęła na dzieje Śląska i Zagłębia Dąbrowskiego? Prof. dr hab. Dariusz Nawrot z Instytutu Historii UŚ mówi w rozmowie z Tomkiem Grząślewiczem o tym, co zobaczył w filmie „Napoleon” w reżyserii Ridleya Scotta. Opowiada też o francuskim mężu stanu i jego czasach w szerszym kontekście
Jak wypadł Joaquin Phoenix w roli Napoleona Bonaparte? Czy dowodzona przez niego armia francuska strzelała do piramid, a żołnierze rosyjscy tonęli z końmi w jeziorze, wycofując się spod Austerlitz? Jaki jest związek pomiędzy egzaminem maturalnym, systemem parzystej i nieparzystej numeracji domów oraz konserwacją żywności? I w jaki sposób epoka napoleońska wpłynęła na dzieje Śląska i Zagłębia Dąbrowskiego?

Prof. dr hab. Dariusz Nawrot z Instytutu Historii UŚ mówi w rozmowie z Tomkiem Grząślewiczem o tym, co zobaczył w filmie „Napoleon” w reżyserii Ridleya Scotta. Opowiada też o francuskim mężu stanu i jego czasach w szerszym kontekście

Prof. Magdalena Bartłomiejczyk | J. Korwin-Mikke postrachem tłumaczy w PE? Kontrowersyjni politycy łagodnieją w przekładzie
2025-01-17 09:12:20

Tłumaczenie symultaniczne w Parlamencie Europejskim to prestiżowe i dobrze płatne zajęcie, ale często okupione znacznym wysiłkiem i stresem. Jak wygląda praca tłumacza oraz w jaki sposób może on dystansować się od tłumaczonego tekstu, gdy nie podziela w pełni poglądów mówcy? Dlaczego europoseł Janusz Korwin-Mikke jest takim wyzwaniem dla tłumaczy? Czy ich profesji zagraża sztuczna inteligencja? Dr hab. Magdalena Bartłomiejczyk, prof. UŚ z Wydziału Humanistycznego Uniwersytetu Śląskiego w Katowicach realizowała w ramach konkursu „Swoboda badań” (Inicjatywa Doskonałości Badawczej) projekt „Tłumaczenie symultaniczne w Parlamencie Europejskim: jak tłumacz dystansuje się od tekstu?”. O swoich badaniach językoznawczyni i badaczka przekładu mówiła w rozmowie z Weroniką Cygan.
Tłumaczenie symultaniczne w Parlamencie Europejskim to prestiżowe i dobrze płatne zajęcie, ale często okupione znacznym wysiłkiem i stresem. Jak wygląda praca tłumacza oraz w jaki sposób może on dystansować się od tłumaczonego tekstu, gdy nie podziela w pełni poglądów mówcy? Dlaczego europoseł Janusz Korwin-Mikke jest takim wyzwaniem dla tłumaczy? Czy ich profesji zagraża sztuczna inteligencja?

Dr hab. Magdalena Bartłomiejczyk, prof. UŚ z Wydziału Humanistycznego Uniwersytetu Śląskiego w Katowicach realizowała w ramach konkursu „Swoboda badań” (Inicjatywa Doskonałości Badawczej) projekt „Tłumaczenie symultaniczne w Parlamencie Europejskim: jak tłumacz dystansuje się od tekstu?”. O swoich badaniach językoznawczyni i badaczka przekładu mówiła w rozmowie z Weroniką Cygan.

Informacja dotycząca prawa autorskich: Wszelka prezentowana tu zawartość podkastu jest własnością jego autora

Wyszukiwanie

Kategorie