Antropofon

Referat wygłoszony przez Agatę Stanisz w ramach VIII Międzyuczelnianej Konferencji Antropologicznej TEREN W ŚCISŁYM TEGO SŁOWA ZNACZENIU. LOKALNOŚĆ - TEORIA I PRAKTYKA, zorganizowanej przez Studenckie Koło Naukowe Etnologów im. B. Piłsudskiego, Instytut Etnologii i Antropologii Kulturowej UAM w Poznaniu.

Referat dotyczy założeń metodologicznych projektu realizowanego w IEIAK UAM, finansowanego przez NCN w ramach programu Opus, pt. „Ruchome modernizacje. Wpływ autostrady A2 na lokalne krajobrazy kulturowe”. Metodologia projektu spoczywa na założeniach etnografii wielomiejscowej, w tym wypadku aplikowanej w badaniach dotyczących lokalnie zachodzących zmian o charakterze społecznym, kulturowym oraz ekonomicznym, w 22 miejscowościach (Miedzichowo-Torzym) położonych pomiędzy dwoma kanałami komunikacyjnymi – autostradą A2 oraz drogą krajową 92. Podstawowe założenia etnografii wielomiejscowej zostały sformułowane przez George’a E. Marcusa, który zasugerował konieczność prowadzenia badań w „miejscach” wielu kultur, religii czy etniczności, a tym samym zasygnalizował dezaktualizację badań zjawisk społecznych skupionych wyłącznie w jednym miejscu. Celem zastosowania wielomiejscowości w projekcie „Ruchome modernizacje” jest uzyskanie wielu studiów przypadków, dostarczających jakościowo zaawansowanego, „gęstego” i ulokalnionego materiału. Główny przedmiot badań w projekcie – procesy modernizacyjne i ich wpływ na lokalne krajobrazy kulturowe, nie może być postrzegany jako pojedynczy i przejawiający się w tradycyjnie rozumianej lokalności. Oznacza to, że badania terenowe w ramach projektu muszą przybrać charakter rozproszony i mobilny, po to by móc podjąć próbę adekwatnego opisu rzeczywistości społecznej, znajdującej się pod wpływem „obecności” autostrady, która współcześnie staje się kwintesencją ruchu i mobilności. To właśnie ruch oraz mobilność są w projekcie rozumiane jako oddziałujące na lokalne ekonomie.

Podcast opublikowany 4.04.2014 r. na http://antropofon.blogspot.com/2014/04/viii-mka-w-poznaniu-metodologia-badan.html

Referat wygłoszony przez Małgorzatę Roeske w trakcie VIII Międzyuczelnianej Konferencji Antropologicznej TEREN W ŚCISŁYM TEGO SŁOWA ZNACZENIU. LOKALNOŚĆ - TEORIA I PRAKTYKA, zorganizowanej przez Studenckie Koło Naukowe Etnologów im. B. Piłsudskiego, Instytut Etnologii i Antropologii Kulturowej UAM w Poznaniu.

Pojęcie lokalności przywykliśmy stosować do opisu społeczności umiejscowionych w konkretnym czasie i przestrzeni. Jest to tzw. lokalność kontaktowa, której członkowie dzielą względnie niewielkie terytorium. Opiera się ona na poczuciu przynależności do niego oraz na wspólnych więzach i interesach partycypantów. Niemniej jednak, wobec postępującego procesu globalizacji, rozwoju technologii komunikacyjnej, powszechnego dostępu do Internetu oraz naszego uwikłania w przeróżne konteksty medialne, można zaryzykować stwierdzenie, iż jesteśmy uczestnikami różnych typów lokalności, nie tylko tych ograniczonych przestrzennie. Dlatego wśród badaczy społecznych pojawiają się coraz częściej głosy mówiące o konieczności redefinicji tradycyjnie pojętej lokalności. Postuluje się definiowanie tejże nie tyle w odniesieniu do wspólnoty terytorialnej, ile w relacji do wspólnoty wyobrażeń, przekonań i wartości. Celem referatu będzie próba zwrócenia uwagi na alternatywne ujęcie kategorii lokalności i rozważenie możliwości zaaplikowania tej koncepcji do badania społeczności wirtualnych. Chciałabym, odwołując się do Arjuna Appaduraia, przedstawić lokalność jako proces oraz pewnego rodzaju praktykę. Lokalność to właściwość, która w tej perspektywie nie jest przynależna  społecznościom, ale jest przez nie wytwarzana w toku wzajemnych interakcji. Założenia te zilustruję skrótowym przedstawieniem analizy materiału empirycznego uzyskanego w efekcie badań nad internetową społecznością forum Miau.pl.

Podcast opublikowany 4.04.2014 r. na http://antropofon.blogspot.com/2014/04/viii-mka-w-poznaniu-przestrzenie.html

Referat pt. Trzy odsłony lokalności: nauka, polityka i „zwykłe” życie wygłoszony przez prof. Agnieszkę Chwieduk w ramach VIII Międzyuczelnianej Konferencji Antropologicznej TEREN W ŚCISŁYM TEGO SŁOWA ZNACZENIU. LOKALNOŚĆ - TEORIA I PRAKTYKA, zorganizowanej przez Studenckie Koło Naukowe Etnologów im. B. Piłsudskiego, Instytut Etnologii i Antropologii Kulturowej UAM w Poznaniu.

Tytuł referatu nie odwołuje się do dyscypliny, ponieważ pojęcie lokalności to termin, do którego uzurpuje sobie prawo etnologia, socjologia i politologia. Poza tym, nie ma etnologicznej teorii  lokalności, są za to podejścia sprzyjające krytycznej refleksji nad tym, jak to pojęcie funkcjonuje w życiu grup i praktyce badawczej (co jest tematem dla antropologów). Zadaniem tej części referatu jest nakreślenie trudności i zawiłości definicyjnych z punktu widzenia etnologa i antropologa (społecznego, kulturowego). Odsłona druga. Jako hasło, pojęcie to funkcjonuje w politycznych grach dyskursywnych. Ponadto, pole polityczne (instytucje) czerpie z lokalnego (miejscowego) potencjału. Zadaniem tej części referatu będzie wykazanie, że taka sytuacja stawia antropologom pytanie o  skutki używania tego hasła w przestrzeni społecznej (a może nawet i kulturowej). Odsłona trzecia. Etnolodzy i antropolodzy terminem tym określają  codzienne relacje dziejące się w jakimś miejscu.  W ten sposób oddają specyfikę życia wielu społeczności. W tej części referatu jest wskazanie na fakt, że lokalność to także metafora mająca zobrazować partykularne mentalności zbiorowe, wpisane jednocześnie w ten sam obszar kulturowo-społeczny. Celem referatu jest więc wytłumaczenie owych trzech aspektów pojęcia, ze szczególnym odniesieniem do realiów europejskich, w których myślenie o lokalności wymyka się sferze akademickiej i staje się nośnym faktem politycznym (kulturowym).

Podcast opublikowany 4.04.2014 r. na http://antropofon.blogspot.com/2014/04/viii-mka-w-poznaniu-przestrzenie.html

Wykład inauguracyjny wygłoszony przez prof. Aleksandra Posern-Zielińskiego 27.03.2014 r. w ramach VIII Międzyuczelnianej Konferencji Antropologicznej TEREN W ŚCISŁYM TEGO SŁOWA ZNACZENIU. LOKALNOŚĆ - TEORIA I PRAKTYKA, zorganizowanej przez Studenckie Koło Naukowe Etnologów im. B. Piłsudskiego, Instytut Etnologii i Antropologii Kulturowej UAM w Poznaniu. Wykład inauguracyjny.

Abstrakt: Celem wykładu jest ukazanie (1) w jaki sposób lokalność (kulturowa, społeczna, przestrzenna) jest „wytwarzana”, utrzymywana, broniona i idealizowana; (2) jakim podlega przemianom i jakie znaczenie mają jej konteksty (np. etniczne, regionalne, religijne itp.); (3) jak postrzegają lokalność antropologowie i jak ją interpretują; (4) z jakiego powodu badanie lokalności może być naukowo interesujące; (5) jak antropolog w terenie doświadcza lokalności i na jakie natrafia pułapki. Rozważania przywołujące wybrane (zdaniem autora istotne) podejścia interpretacyjne natury ogólnej zostaną zilustrowane refleksjami i przykładami zaczerpniętymi z osobistych doświadczeń etnograficznych (USA, Peru, Ekwador, Chile, Kazachstan).

Podcast opublikowany 1.04.2014 r. na http://antropofon.blogspot.com/2014/04/viii-mke-w-poznaniu-wymiary-i-konteksty.html

Wykład gościnny prof. Elizabeth C. Dunn* pt. "W stronę antropologii nicości.Humanitaryzm i uchodźstwo w Republice Gruzji" wygłoszony 26.06.2015 r. w Poznaniu. Organizatorami wydarzenia było Studenckie Koło Naukowe Etnologów oraz Instytut Etnologii i Antropologii Kulturowej UAM w Poznaniu. W swoim wystąpieniu prof. Dunn zaprezentowała wyniki badań, jakie prowadziła od 2002 r. w Gruzji i będących podstawą przygotowanej przez nią książki pt. "Unsettled: Humanitarianism, Displacement, and the Problem of Being".

Na skutek inwazji armii rosyjskiej w 2008 roku, 28 tysięcy osób z Południowej Osetii – części Republiki Gruzji która postanowiła się odłączyć – stało się ofiarami polityki czystek etnicznych. W odpowiedzi na te wydarzenia, zachodni darczyńcy przeznaczyli ponad 4,5 miliarda dolarów pomocy humanitarnej, z czego 350 milionów zostało skierowanych bezpośrednio do „uchodźców wewnętrznych”. Gdy odwiedzałam obozy, w których owi uchodźcy zostali osadzeni, bardzo często słyszałam tego rodzaju sformułowania: „nie mamy niczego. Rząd i NGOsy nic dla nas nie robią. Jesteśmy sami, opuszczeni i nie mamy nic”. Dlaczego uchodźcy otoczeni przedmiotami z pomocy humanitarnej konsekwentnie twierdzą, że nic nie mają? W niniejszym wystąpieniu pokażę jak „nicość” stanowi centralną kategorię, za pomocą której wewnętrzni uchodźcy rozumieją swoje nowe życie w obozach, swój nowy status społeczny, swą nową relację z państwem oraz instytucjami międzynarodowymi. Posługując się ontologią Alaina Badiou, zademonstruję jak – wbrew najlepszym intencjom – praktyka systemu międzynarodowej pomocy humanitarnej wygenerowała cztery rodzaje pustki, które uwięziły uchodźców wewnętrznych w obozach i długoterminowym zawieszeniu ich przedłużającego się wygnania.

* Elizabeth C. Dunn - amerykańska antropolożka, autorka książki "Prywatyzując Polskę"**, obecnie wykłada geografię na Indiana University w USA. Publikowała m.in. w American Ethnologist, Slavic Review czy Antipode.

** Prywatyzując Polskę. O bobofrutach, wielkim biznesie i restrukturyzacji pracy, przeł. Przemysław Sadura, Wydawnictwo Krytyki Politycznej, Warszawa 2008 (ISBN 978-83-61006-11-4). 

*** Nagranie wykonał Jędrzej Lichota

Podcast opublikowany 20.06.2015 r. na http://antropofon.blogspot.com/2015/06/w-strone-antropologii-nicosci-wykad.html

Pięć krótkich rozmów, tzw. wprawek reporterskich nagranych przez dr Joannę Janiszewską. Wprawki zostały wykonane na warsztatach audioreporterskich realizowanych w ramach projektu "Ruchome modernizacje. Wpływ autostrady A2 na lokalne krajobrazy kulturowe". Wszystkie zostały nagrane 18.03.2016 około godziny 14.00 na ulicy Wrocławskiej oraz na Starym Rynku w Poznaniu (w tym czasie znajdowały się na nim stoiska corocznego Jarmarku Wielkanocnego). Rozmowy przeprowadzone są wspólnie z prowadzącą warsztaty reportażystką z Radia Poznań - Wandą Wasilewską.

1. Krótka rozmowa z policjantami patrolującymi ulicę Wrocławską. 2. Rozmowa z siostrą zakonną na temat świąt wielkanocnych, weganizmu i zakonu. 3. Rozmowa ze sprzedawczynią baklawy oraz innych tureckich słodyczy na temat sprzedawanych produktów oraz problemów z sanepidem. 4. Rozmowa z Ukrainką sprzedającą ukraińskie rękodzieło. 5. Rozmowa ze sprzedawcą świeczek zapachowych.

Podcast opublikowany 31.03.2016 r. na http://antropofon.blogspot.com/2016/03/wprawki-reporterskie.html

Rozmowa z Aleksandrem Posern-Zielińskim emerytowanym profesorem IAiE UAM w Poznaniu. Profesor zajmuje się antropologią etniczności, polityki, religii, historią antropologii, problemami latynoamerykanistycznymi (badania społeczności andyjskich i ludności tubylczej), północnoamerykańskimi (Polonia, ludność rdzenna, imigracja) - prowadził badania m.in.: w Peru, Ekwadorze, Chile, Stanach Zjednoczonych - a także teorią przemian społeczno-kulturowych. Bada związki archeologii i etnologii. Jest redaktorem naczelnym rocznika Estudios Latinoamericanos. Od 2007 roku jest członkiem korespondentem PAN, kieruje Pracownią Etnologii Instytutu Archeologii i Etnologii PAN (oddział poznański). Uczestniczył też w pracach Międzynarodowej Unii Nauk Antropologicznych i Etnologicznych. Od 1995 roku członek Centralnej Komisji ds. Tytułu Naukowego. Był stypendystą Fundacji Kościuszkowskiej.

Wywiad przeprowadziła, opracowała i zaaranżowała Adrianna Koralewska.

Podcast opublikowany 22.09.2013 r. na http://antropofon.blogspot.com/2013/09/wywiad-z-prof-posern-zielinskim.html

Profesor Andrzej Brencz był wieloletnim pracownikiem IAiE UAM w Poznaniu a także Kierownikiem Zakładu Etnologii Polski i to głównie z Polską związane byłyjego zainteresowania badawcze. Profesor był bowiem specjalistą od Wielkopolski – tutejszej kultury, folkloru, specyfiki regionalnej. Niemniej jednak zamiłowania Profesora nie ograniczały się jedynie do tego niewielkiego obszaru – drugim, nieco większym i również bardzo dla niego ważnym kawałkiem świata były Bałkany. Właśnie tematyki bałkańskiej dotyka nasz wywiad, który przeprowadziłyśmy z profesorem wiosną 2012 r. Naszą inspiracją była niezwykle emocjonalna reakcja profesora Brencza na wieść, iż wybieramy się w najbliższym czasie na wycieczkę do Albanii. Zauważywszy jak silne uczucia wzbudza w nim wspomnienia Bałkanów stwierdziłyśmy, iż jest to jeden z najlepszych tematów, o których możemy z nim porozmawiać. Profesor Brencz opowiedział nam jak zaczęła się jego przygoda z Bałkanami, jak trafił tam po raz pierwszy jeszcze w latach studenckich, otrzymując możliwość wyjazdu na wymianę uczelnianą do Belgradu. Po tym pierwszym kontakcie z regionem miały miejsce następne – przyjazd studentów z Jugosławii do Polski, kolejne wyjazdy na badania terenowe, stypendium, zwiedzanie i wycieczki. Podczas tych wielu pobytów na południu profesor zdążył doświadczyć i zaobserwować wielu ciekawych sytuacji i zdarzeń. Stąd też w naszym podcaście znajdą się opowieści o tradycyjnym serbskim weselu, o mniej tradycyjnym pogrzebie, o wciąż żywej na tamtych terenach zasadzie krwawej zemsty. Nie zabraknie także ciekawostek o bałkańskiej kuchni, muzyce i alkoholach. Poprzez opowiedzenie kilku odrębnych historii profesor Brencz nakreślił charakter Bałkanów jako regionu, ich klimat i atmosferę oraz własny, specyficzny do nich stosunek. Bałkany bowiem były dla profesora Brencza regionem bardzo istotnym. Z jednej strony ze względu na swoją specyfikę, potencjał badawczy, niezwykle ciekawy teren etnograficzny jaki stanowią, jak i z powodów czysto emocjonalnych, osobistych sympatii. Mamy nadzieję, iż obydwa elementy wysłyszeć można w naszym podcaście. 

Wywiad przeprowadziły i opracowały: Justyna Adamczewska, Justyna Gąsiorek i Marta Wojciechowska

W nagraniu zostały wykorzystane następujące utwory:

2323__synapse__trumpetloop01

2684__texasmusicforge__dandelion

27353__junggle__accordeon-16

72205__daatg__cg105loop

143981__nid__road-gypsies-accordion

wszystkie pochodzą ze strony https://freesound.org/

Podcast został opublikowany 24.09.2012 r. na http://antropofon.blogspot.com/2012/09/wywiad-z-prof-andrzejem-brenczem.html

Stworzony przez nas podcast dotyczy postaci ciekawej i barwnej - Anny Weroniki Brzezińskiej – osoby bardzo zaangażowanej w działalność IAiE UAM w Poznaniu, biorącej udział w wielu ciekawych projektach. Postać pani Brzezińskiej, lubiana i szanowana przez studentów za podejście i sposób nauczania, zaciekawiła nas na tyle, by poświęcić jej nasz pierwszy etnologiczny podcast studencki. A.W. Brzezińska opowiada w nim m.in. o studiach, początkach swej naukowej działalności, ulubionych projektach. Raczy nas również opowieściami - zarówno tymi dotyczącymi życia uczelni, jak i całkiem prywatnymi przemyśleniami na temat przeprowadzanych w terenie badań.

Wywiad podzielony został na bloki tematyczne – pierwszy z nich dotyczy początków pracy pani doktor i jej zaangażowania w różnorodne projekty badawcze, ulubionego rejonu badawczego i związanych z nim historii. Ciekawe okazały się spostrzeżenia na temat samych studiów etnologicznych i pracy w miejscu, w którym to uzyskała wiedzę i doświadczenie wykorzystane w późniejszym zawodzie. Bohaterka studenckiego podcastu opowiedziała nam o swoich osobistych spostrzeżeniach i uwagach dotyczących badań terenowych oraz tego, co to znaczy być etnologiem. Nieco więcej uwagi poświęciła swym badaniom na Żuławach, Kociewiu oraz Podkarpaciu, ponieważ są to rejony, z którymi jest silnie związana rodzinnie. Zajmuje się ona przede wszystkim mikrohistorią – wpływem historii na poszczególne jednostki. Jej naukowym marzeniem jest przeprowadzenie badań na Pomorzu Zachodnim, terenie nietkniętym przez etnologów.

Drugi blok pytań dotyczył jednego z projektów, w którym brała udział – był to FolkDesing, ciekawa inicjatywa mająca miejsce w roku 2009, w której pełniła rolę etnologa-eksperta, opowiadając o kulturze ludowej oraz rękodzielnictwie. Projekt ten dał początek dyskusji na temat folkloru w modzie. Ciekawą kwestią okazała się również podkarpacka szkoła rękodzielnictwa, którą ukończyła w czasie trwanie swych studiów, uzyskując certyfikat i oddając się w wolnym czasie plecionkarstwu.

Rozmowa z Anną Weroniką Brzezińską zakończona została pytaniami o zawodowe plany na przyszłość, a także prośbą o pewien przekaz do studiującej etnologię młodzieży. Dodała im otuchy i nieco pomysłów na siebie. Warto jej zdaniem brać udział w działaniach uczelni, a także szukać projektów poza nią. Pozwoli to na rozwinięcie swoich umiejętności oraz indywidualnych zainteresowań nabytych na studiach. Najbardziej niesamowitą rzeczą w byciu etnologiem jest rozmowa i poznawanie innych ludzi. 

Wywiad zrealizowały: Katarzyna Gust, Natalia Golik, Krzysztof Puławski, Joanna Rososzko

W nagraniu zostały wykorzystane następujące utwory:

32158__zin__piano-2-140bpm

110334__tomlija__traditional-eastern-instrument-sargija-improvisation-played-by-boris-todorovic

1906__nicstage__pianoloop

31297__freqman__silent-movie-sam-fox-hurry-music

23131__pcaeldries__countrysidesummerevening

37751__quilt__blues-for-the-masses-05

44360__debudding__clarinet-a-b-split-stereo-pair-nt-5-s

42953__freqman__gypsy-violin-variation

159451__setuniman__nice-tune-0q-15mb

32158__zin__piano-2-140bpm

29697__herbertboland__pianomood1

1281__plagasul__arpeggio6lop

wszystkie pochodzą ze strony https://freesound.org/

Podcast opublikowany 13.09.2012 r. na http://antropofon.blogspot.com/2012/09/wywiad-z-dr-anna-weronika-brzezinska.html

Wywiad z Izabellą Main pracującą w IAiE UAM w Poznaniu.

W Polsce wzniesiono statuę, której elementem jest najwyższa na świecie rzeźba przedstawiająca Chrystusa (Pomnik Chrystusa Króla w Świebodzinie). W tym samym kraju do momentu śmierci Jana Pawła II odsłonięto 230 upamiętniających go figur, a później kolejne 300 (w porównaniu do około 200 znajdujących się poza granicami Polski). Na Częstochowę z góry spogląda największa na ziemi plastikowa sylwetka polskiego papieża. Częściowo to te zjawiska, będące wyrazem mani pewnych środowisk - związanych z określoną ideologią - obejmowania wspólnej przestrzeni kontrolą symboliczną, zainspirowały rozmowę z Izabellą Main. Co więcej, miejsca poświęcone pod budowę pomników stają się wyłączonymi z użytku martwymi sanktuariami, gdzie atmosfera nadęcia zniechęca mieszkańców do wkomponowywania tych miejsc w życie codzienne poprzez prozaiczne praktyki związane z rekreacją, odpoczynkiem czy zabawą; stanowią one jedynie scenografię oficjalnych religijno-państwowych spektakli. Opowieść dotyka również kwestii upamiętniania, sztuki w przestrzeni publicznej czy funkcjonowania parków.

Izabella Main po obronieniu na KUL pracy magisterskiej z historii, wyjechała w ramach stypendium do Budapesztu by tym razem stać się studentką Uniwersytetu Środkowoeuropejskiego. Tam dostała się na wydział historycznych studiów porównawczych, początkowo rocznych magisterskich. Pani Main za pole dochodzenia obrała sobie święta w PRL, tę tematykę kontynuowała następnie, po egzaminie magisterskim, w czasie studiów doktoranckich na tej samej uczelni. Pomimo, że raczkujący wtedy Uniwersytet Środkowoeuropejski nie oferował oddzielnych kierunków antropologicznych, doktorantka poznała pewne możliwości zastosowania antropologii w badaniach historycznych dzięki swemu profesorowi. Zachęcał on ją, by wyszła poza suchy opis faktów w oparciu o archiwalne źródła i włączyła do swojej pracy analizę dyskursów, wywiady z ludźmi o ich pamięci przeszłych wydarzeń, badanie optyki życia codziennego. Tak główne zainteresowanie pani Main, którym było świętowanie w PRL-u, mogło stać się punktem wyjścia dla perspektywy pełniejszej, uzupełniającej źródłową analizę historyczną o subiektywne oraz zbiorowe aspekty pamięci, emocji, opis przestrzeni napięcia pomiędzy oficjalnymi obchodami nowych, komunistycznych świąt państwowych, starymi rocznicami patriotycznymi i świętami kościelnymi.

Dziś Izabella Main zajmuje się głównie zjawiskiem migracji i związanymi z nim kwestiami zdrowia. Jednak nie zostawiła zupełnie tematyki historycznej za sobą. W ujęciu antropologicznym analizuje socjalistyczną przeszłość i postsocjalistyczny charakter polskiego społeczeństwa.

Nagranie, muzyka, mastering i montaż: Sebastian Mikołajczak (Bastek).

Informacje w tekście dotyczące pomników pochodzą z Wikipedii: https://pl.wikipedia.org/wiki/Pomnik_Chrystusa_Kr%C3%B3la_w_%C5%9Awiebodzinie, https://pl.wikipedia.org/wiki/Pomniki_papie%C5%BCa_Jana_Paw%C5%82a_II. 

W nagraniu wykorzystano dźwięk „111022-polwiejska.wav” użytkownika „miastodźwięków”  z portalu http://www.freesound.org/people/miastodzwiekow/sounds/132110/.

Podcast opublikowany 27.09.2013 r. na http://antropofon.blogspot.com/2013/09/pomnikomania-wywiad-z-dr-izabella-main.html