GPS - Globalny Punkt Spojrzenia w Radiu Lublin
Audycja o oddziaływaniu globalnego na lokalne i lokalnego na globalne. Rozmawiamy w poszukiwaniu orientacji w gąszczu problemów współczesnego świata.
Zaprasza Grzegorz Gil.
Kategorie:
Rządowe
Rządowe
GPS - Globalny Punkt Spojrzenia - Unia Europejska na zakręcie?
2026-01-26 19:00:01
Unia Europejska stoi dziś w obliczu wielu wyzwań. Poza nieustannym wysiłkiem integracji Bruksela musi pamiętać o zewnętrznej konkurencji. Umowa handlowa z Mercosurem, a także negocjacje z Indiami miałyby ją lepiej pozycjonować. Tymczasem Parlament Europejski, w trosce o zgodność z prawem UE, skierował dopiero co podpisaną umowę z Mercosurem do Europejskiego Trybunału Sprawiedliwości, co oznacza, że poleży tam ona do 2 lat. Coraz więcej polityków europejskich mówi zatem o straconych szansach Starego Kontynentu. Jego przebudzenie może oznaczać konieczność zmiany prawa UE lub działania niezgodnego z prawem. Jak zapobiec temu, by UE nie stała się pierwszą ofiarą strategicznego przebudzenia Europy wobec egoistycznych zachowań Ameryki Trumpa i rywalizacji z Chinami? Czym jest trilog? Czy unijne procedury i prawodawcy są zawalidrogą dla silnej Europy? Na rozmowę z dr. Piotrem Gałązką (ekspertem ds. prawa europejskiego, Związek Banków Polskich) zaprasza Grzegorz Gil.
Unia Europejska stoi dziś w obliczu wielu wyzwań. Poza nieustannym wysiłkiem integracji Bruksela musi pamiętać o zewnętrznej konkurencji.
Umowa handlowa z Mercosurem, a także negocjacje z Indiami miałyby ją lepiej pozycjonować. Tymczasem Parlament Europejski, w trosce o zgodność z prawem UE, skierował dopiero co podpisaną umowę z Mercosurem do Europejskiego Trybunału Sprawiedliwości, co oznacza, że poleży tam ona do 2 lat. Coraz więcej polityków europejskich mówi zatem o straconych szansach Starego Kontynentu. Jego przebudzenie może oznaczać konieczność zmiany prawa UE lub działania niezgodnego z prawem. Jak zapobiec temu, by UE nie stała się pierwszą ofiarą strategicznego przebudzenia Europy wobec egoistycznych zachowań Ameryki Trumpa i rywalizacji z Chinami?
Czym jest trilog? Czy unijne procedury i prawodawcy są zawalidrogą dla silnej Europy? Na rozmowę z dr. Piotrem Gałązką (ekspertem ds. prawa europejskiego, Związek Banków Polskich) zaprasza Grzegorz Gil.
GPS - Globalny Punkt Spojrzenia - wojna kognitywna a jedność NATO
2026-01-19 23:16:00
Pod koniec 2025 roku ukazał się przełomowy raport ekspertów z NATO nt. „wojny kognitywnej” (CogWar). Wyraża on przekonanie, że rzeczywistość strategiczna zależy obecnie bardziej od cech behawioralnych, w tym indywidualnej percepcji i uprzedzeń, niż od geografii. Czym dokładnie jest wojna kognitywna? Co stanowi jej arsenał i jakie cele stawiają sobie jej architekci? Kto jest dziś najskuteczniejszym graczem w kognitywnym starciu? Czy umysł ludzki stał się już oficjalnie szóstą domeną operacyjną NATO? W tym kontekście kluczowe staje się pytanie o kondycję NATO w obliczu amerykańskich propozycji przejęcia Grenlandii. Dotychczas państwa sojuszu szukały zagrożeń na zewnątrz. Dziś, w dobie starć kognitywnych, pojawia się realne ryzyko rozpadu NATO od środka. Na rozmowę z dr Beatą Górką-Winter (Uniwersytet Warszawski) zaprasza Grzegorz Gil.
Pod koniec 2025 roku ukazał się przełomowy raport ekspertów z NATO nt. „wojny kognitywnej” (CogWar). Wyraża on przekonanie, że rzeczywistość strategiczna zależy obecnie bardziej od cech behawioralnych, w tym indywidualnej percepcji i uprzedzeń, niż od geografii. Czym dokładnie jest wojna kognitywna? Co stanowi jej arsenał i jakie cele stawiają sobie jej architekci? Kto jest dziś najskuteczniejszym graczem w kognitywnym starciu? Czy umysł ludzki stał się już oficjalnie szóstą domeną operacyjną NATO?
W tym kontekście kluczowe staje się pytanie o kondycję NATO w obliczu amerykańskich propozycji przejęcia Grenlandii. Dotychczas państwa sojuszu szukały zagrożeń na zewnątrz. Dziś, w dobie starć kognitywnych, pojawia się realne ryzyko rozpadu NATO od środka.
Na rozmowę z dr Beatą Górką-Winter (Uniwersytet Warszawski) zaprasza Grzegorz Gil.
GPS - Globalny Punkt Spojrzenia - zmiana reżimu w Wenezueli?
2026-01-12 21:22:57
Przypadek pochwycenia Nicolása Maduro przez amerykańskie siły specjalne w sercu Caracas zasługuje na ekranizację, nawet jeśli do rzeczywistej zmiany reżimu w Wenezueli wciąż daleka droga. Co ta brawurowa akcja mówi nam o kondycji państwa Maduro? Czy Wenezuela bez swojego lidera, który dziś czeka na proces w Nowym Jorku, może stać się innym krajem? Pytamy o przyszłość: co realnie grozi Maduro w USA i czy Waszyngton jest w stanie – zgodnie z zapowiedziami Donalda Trumpa – tymczasowo „kierować” tym krajem? Jakimi mechanizmami dysponują dziś Stany Zjednoczone, aby „dokończyć” demontaż reżimu bez dalszych operacji kinetycznych? Czy kazus Wenezueli łączy się synchronicznie z wojną na Ukrainie oraz narastającym sporem o Tajwan? Na rozmowę z dr Joanną Gocłowską-Bolek (latynoamerykanistką z Uniwersytetu Warszawskiego) zaprasza Grzegorz Gil.
Przypadek pochwycenia Nicolása Maduro przez amerykańskie siły specjalne w sercu Caracas zasługuje na ekranizację, nawet jeśli do rzeczywistej zmiany reżimu w Wenezueli wciąż daleka droga. Co ta brawurowa akcja mówi nam o kondycji państwa Maduro? Czy Wenezuela bez swojego lidera, który dziś czeka na proces w Nowym Jorku, może stać się innym krajem? Pytamy o przyszłość: co realnie grozi Maduro w USA i czy Waszyngton jest w stanie – zgodnie z zapowiedziami Donalda Trumpa – tymczasowo „kierować” tym krajem? Jakimi mechanizmami dysponują dziś Stany Zjednoczone, aby „dokończyć” demontaż reżimu bez dalszych operacji kinetycznych? Czy kazus Wenezueli łączy się synchronicznie z wojną na Ukrainie oraz narastającym sporem o Tajwan?
Na rozmowę z dr Joanną Gocłowską-Bolek (latynoamerykanistką z Uniwersytetu Warszawskiego) zaprasza Grzegorz Gil.
GPS – Globalny Punkt Spojrzenia - przegląd strategiczny na 2026 rok
2026-01-05 19:26:42
Każdy kolejny rok oficjalnie otwiera Światowy Dzień Pokoju. Tymczasem wiele wskazuje na to, że 2026 rok nie będzie spokojniejszy od poprzedniego. Analizując sytuację geopolityczną, nie sposób pominąć eskalacji wokół Tajwanu oraz trwającej wojny Rosji przeciwko Ukrainie. Rok 2025 był jednym z najtrudniejszych dla ukraińskiej obrony, a Rosja – zamiast dążyć do deeskalacji – sygnalizuje gotowość do zwiększenia tempa agresji. Czy Moskwę realnie na to stać? Ostatnie tygodnie 2025 roku przyniosły największe od lat ćwiczenia armii Chin, pozorujące blokadę Tajwanu. Czy Pekin jest gotowy na rozwiązanie siłowe? Sekretarz Generalny NATO, Mark Rutte, ostrzega przed ryzykiem synchronicznego ataku Rosji i Chin. Czy faktycznie grozi nam połączenie europejskiego i azjatyckiego teatru działań wojennych? Na rozmowę z Łukaszem Kobierskim (Instytut Nowej Europy) oraz Filipem Dąb-Mirowskim (blog „Globalna gra”) zaprasza Grzegorz Gil.
Każdy kolejny rok oficjalnie otwiera Światowy Dzień Pokoju. Tymczasem wiele wskazuje na to, że 2026 rok nie będzie spokojniejszy od poprzedniego. Analizując sytuację geopolityczną, nie sposób pominąć eskalacji wokół Tajwanu oraz trwającej wojny Rosji przeciwko Ukrainie.
Rok 2025 był jednym z najtrudniejszych dla ukraińskiej obrony, a Rosja – zamiast dążyć do deeskalacji – sygnalizuje gotowość do zwiększenia tempa agresji. Czy Moskwę realnie na to stać? Ostatnie tygodnie 2025 roku przyniosły największe od lat ćwiczenia armii Chin, pozorujące blokadę Tajwanu. Czy Pekin jest gotowy na rozwiązanie siłowe? Sekretarz Generalny NATO, Mark Rutte, ostrzega przed ryzykiem synchronicznego ataku Rosji i Chin. Czy faktycznie grozi nam połączenie europejskiego i azjatyckiego teatru działań wojennych?
Na rozmowę z Łukaszem Kobierskim (Instytut Nowej Europy) oraz Filipem Dąb-Mirowskim (blog „Globalna gra”) zaprasza Grzegorz Gil.
GPS – Globalny Punkt Spojrzenia – polska polityka polarna
2025-12-29 20:16:34
Na lata 2032-33 zaplanowano kolejny Międzynarodowy Rok Polarny (IPY), który jest okazją do ożywionej współpracy naukowej wielu państw, w tym Polski. Założenia koncepcyjne dla polskiej polityki polarnej mają już 5 lat. Czy trzeba je aktualizować? Jak wyglądają polskie przygotowania do Roku Polarnego? Jak układa się dyplomacja naukowa w środowisku narastających napięć geopolitycznych i coraz większych ambicji Rosji i Chin? Czy państwo „niepolarne”, takie jak Polska, ma w ogólne znaczenie w tej szczególnej polityce? Jakie są mocne i słabe strony polskiej polityki polarnej? Gdzie i na czym koncentruje się polska aktywność? Na rozmowę z dr Moniką Szkarłat (Instytut Nauk o Polityce i Administracji UMCS, komitet zarządzający COST) zaprasza Grzegorz Gil.
Na lata 2032-33 zaplanowano kolejny Międzynarodowy Rok Polarny (IPY), który jest okazją do ożywionej współpracy naukowej wielu państw, w tym Polski. Założenia koncepcyjne dla polskiej polityki polarnej mają już 5 lat. Czy trzeba je aktualizować? Jak wyglądają polskie przygotowania do Roku Polarnego? Jak układa się dyplomacja naukowa w środowisku narastających napięć geopolitycznych i coraz większych ambicji Rosji i Chin?
Czy państwo „niepolarne”, takie jak Polska, ma w ogólne znaczenie w tej szczególnej polityce? Jakie są mocne i słabe strony polskiej polityki polarnej? Gdzie i na czym koncentruje się polska aktywność?
Na rozmowę z dr Moniką Szkarłat (Instytut Nauk o Polityce i Administracji UMCS, komitet zarządzający COST) zaprasza Grzegorz Gil.
GPS – Globalny Punkt Spojrzenia – nowa strategia bezpieczeństwa USA
2025-12-22 18:55:00
W grudniu 2025 roku administracja Donalda Trumpa ogłosiła nową Narodową Strategię Bezpieczeństwa (NSS), która pokazuje, w jaki sposób Stany Zjednoczone postrzegają świat i same siebie. Zdaniem wielu to wizja suwerennej Ameryki w wielobiegunowym świecie, która stanowi aktualizację doktryny Monroe. Po raz pierwszy Amerykanie koncentrują się jednak bardziej na sobie niż na wskazywaniu wrogów i sojuszników. Być może dlatego strategia zebrała już pozytywne recenzje na Kremlu. Kto jest autorem tego 33-stronnicowego dokumentu? Jak należy go odczytywać? Jaka jest wartość poznawcza, a jaka prognostyczna narodowej strategii USA? Jeśli Ameryka jest „first”, kto jest „second”, a kto „third”? Czy nowa strategia zwiastuje koniec NATO, jakie znamy? Jakie miejsce zajmuje w niej Europa? Na rozmowę z dr. Markiem Stefanem („Układ Sił”, Strategy and Future) o strategii bezpieczeństwa USA i niebezpieczeństwie, jakie może powodować, zaprasza Grzegorz Gil.
W grudniu 2025 roku administracja Donalda Trumpa ogłosiła nową Narodową Strategię Bezpieczeństwa (NSS), która pokazuje, w jaki sposób Stany Zjednoczone postrzegają świat i same siebie. Zdaniem wielu to wizja suwerennej Ameryki w wielobiegunowym świecie, która stanowi aktualizację doktryny Monroe. Po raz pierwszy Amerykanie koncentrują się jednak bardziej na sobie niż na wskazywaniu wrogów i sojuszników. Być może dlatego strategia zebrała już pozytywne recenzje na Kremlu. Kto jest autorem tego 33-stronnicowego dokumentu? Jak należy go odczytywać? Jaka jest wartość poznawcza, a jaka prognostyczna narodowej strategii USA?
Jeśli Ameryka jest „first”, kto jest „second”, a kto „third”? Czy nowa strategia zwiastuje koniec NATO, jakie znamy? Jakie miejsce zajmuje w niej Europa?
Na rozmowę z dr. Markiem Stefanem („Układ Sił”, Strategy and Future) o strategii bezpieczeństwa USA i niebezpieczeństwie, jakie może powodować, zaprasza Grzegorz Gil.
GPS – Globalny Punkt Spojrzenia - szczyt klimatyczny w Brazylii
2025-12-15 20:36:24
21 listopada w brazylijskim Belém zakończyła się 30. konferencja państw-stron paryskiego porozumienia klimatycznego. Spotkanie przyciągnęło uwagę nie tylko dlatego, że Brazylia – dom dla ponad połowy lasów Amazonii – pełni kluczową rolę w walce ze zmianami klimatu. Może wydawać się, że wraz z COP30 państwa Globalnego Południa zaczynają przejmować inicjatywę w negocjacjach klimatycznych. Jak zmieniły się te negocjacje w ciągu ostatnich 30 lat? Jakie są główne postanowienia szczytu z Brazylii i jaka jest szansa na ich realizację? Gdzie znajduje się dziś międzynarodowa polityka klimatyczna i jak mierzyć jej sukces? Szczyt wywołał krytykę ze względu na słabe ambicje w zakresie paliw kopalnych oraz obecność lobbystów sektora paliwowego na równi z delegacjami państwowymi. Czy jest ona uzasadniona? Na rozmowę o realnym znaczeniu szczytu z Belém z Dariuszem Dybką (Business & Science Poland) zaprasza Grzegorz Gil.
21 listopada w brazylijskim Belém zakończyła się 30. konferencja państw-stron paryskiego porozumienia klimatycznego. Spotkanie przyciągnęło uwagę nie tylko dlatego, że Brazylia – dom dla ponad połowy lasów Amazonii – pełni kluczową rolę w walce ze zmianami klimatu. Może wydawać się, że wraz z COP30 państwa Globalnego Południa zaczynają przejmować inicjatywę w negocjacjach klimatycznych.
Jak zmieniły się te negocjacje w ciągu ostatnich 30 lat? Jakie są główne postanowienia szczytu z Brazylii i jaka jest szansa na ich realizację? Gdzie znajduje się dziś międzynarodowa polityka klimatyczna i jak mierzyć jej sukces?
Szczyt wywołał krytykę ze względu na słabe ambicje w zakresie paliw kopalnych oraz obecność lobbystów sektora paliwowego na równi z delegacjami państwowymi. Czy jest ona uzasadniona?
Na rozmowę o realnym znaczeniu szczytu z Belém z Dariuszem Dybką (Business & Science Poland) zaprasza Grzegorz Gil.
Globalny Punkt Spojrzenia – szczyt V4 na Węgrzech
2025-12-10 06:41:25
W Ostrzyhomiu (Esztergom), w ramach przewodnictwa Węgier, odbył się ostatnio szczyt Grupy Wyszehradzkiej. Choć w sensie formalnym grupa V4 pozostaje niezmienna od 1993 roku, stanowisko Węgier w sprawie wojny na Ukrainie oraz przetasowania polityczne w Czechach i na Słowacji stawiają ten format współpracy regionalnej pod znakiem zapytania. Na Węgrzech pojawił się prezydent Karol Nawrocki, choć zdecydował się skrócić pobyt do jednego dnia po ostatniej wizycie premiera Victora Orbana w Moskwie. Jak zostało to przyjęte przez gospodarzy spotkania? Jakie są silne i słabe strony formatu V4? Jaka jest jego wartość w dobie przewartościowań relacji transatlantyckich i emancypacji Azji? Czy Polska ma pomysł na odbudowanie tego formatu? Na rozmowę z Andrzejem Sadeckim (OSW) o szczycie w Ostrzyhomiu i perspektywach dla V4 zaprasza Grzegorz Gil.
W Ostrzyhomiu (Esztergom), w ramach przewodnictwa Węgier, odbył się ostatnio szczyt Grupy Wyszehradzkiej. Choć w sensie formalnym grupa V4 pozostaje niezmienna od 1993 roku, stanowisko Węgier w sprawie wojny na Ukrainie oraz przetasowania polityczne w Czechach i na Słowacji stawiają ten format współpracy regionalnej pod znakiem zapytania. Na Węgrzech pojawił się prezydent Karol Nawrocki, choć zdecydował się skrócić pobyt do jednego dnia po ostatniej wizycie premiera Victora Orbana w Moskwie.
Jak zostało to przyjęte przez gospodarzy spotkania? Jakie są silne i słabe strony formatu V4? Jaka jest jego wartość w dobie przewartościowań relacji transatlantyckich i emancypacji Azji? Czy Polska ma pomysł na odbudowanie tego formatu? Na rozmowę z Andrzejem Sadeckim (OSW) o szczycie w Ostrzyhomiu i perspektywach dla V4 zaprasza Grzegorz Gil.
GPS – Globalny Punkt Spojrzenia – Afganistan i Iran w 2025 roku
2025-12-10 06:39:30
W kolejnym odcinku audycji GPS, oprócz autorskiego przeglądu kluczowych wydarzeń międzynarodowych, przyjrzymy się kondycji dwóch reżimów niedemokratycznych. Coraz więcej państw rozważa oficjalne uznanie rządu Talibów w stosunkach dyplomatycznych. Tymczasem granica afgańsko-pakistańska pozostaje gorąca, jak nigdy dotąd, a Teheran uważnie przygląda się rozwojowi sytuacji w Kabulu. Z kolei, ostatni konflikt Iranu z Izraelem wymusił pewne decyzje (m.in. deportacje ponad miliona Afgańczyków), ale nie zanosi się na upadek reżimu ajatollahów. Jaka jest obecna kondycja obu państw? Czy Iran ma jeszcze „mocne karty” w rozgrywce na Bliskim Wschodzie? Czy Islamski Emirat Afganistanu jest dziś zagrożeniem dla bezpieczeństwa międzynarodowego? Czy Afganistan i Iran mają wspólne interesy? Na rozmowę z Marcinem Krzyżanowskim, byłym polskim dyplomatą w Kabulu, ekspertem ds. bliskowschodnich, w poniedziałek o 18.00 zaprasza Grzegorz Gil.
W kolejnym odcinku audycji GPS, oprócz autorskiego przeglądu kluczowych wydarzeń międzynarodowych, przyjrzymy się kondycji dwóch reżimów niedemokratycznych. Coraz więcej państw rozważa oficjalne uznanie rządu Talibów w stosunkach dyplomatycznych. Tymczasem granica afgańsko-pakistańska pozostaje gorąca, jak nigdy dotąd, a Teheran uważnie przygląda się rozwojowi sytuacji w Kabulu. Z kolei, ostatni konflikt Iranu z Izraelem wymusił pewne decyzje (m.in. deportacje ponad miliona Afgańczyków), ale nie zanosi się na upadek reżimu ajatollahów.
Jaka jest obecna kondycja obu państw? Czy Iran ma jeszcze „mocne karty” w rozgrywce na Bliskim Wschodzie? Czy Islamski Emirat Afganistanu jest dziś zagrożeniem dla bezpieczeństwa międzynarodowego? Czy Afganistan i Iran mają wspólne interesy?
Na rozmowę z Marcinem Krzyżanowskim, byłym polskim dyplomatą w Kabulu, ekspertem ds. bliskowschodnich, w poniedziałek o 18.00 zaprasza Grzegorz Gil.
GPS – Globalny Punkt Spojrzenia – Bośnia i Hercegowina 30 lat po Dayton
2025-11-24 19:00:01
Choć brzmi to dość pretensjonalnie, mówi się, że kraj ten to „Bałkany w pigułce”. Trzy dekady po porozumieniu pokojowym z Dayton Bośnia i Hercegowina, bo o niej mowa, ponownie znajduje się w centrum uwagi. Choć kandyduje ona zarówno do Unii Europejskiej, jak i do NATO, to równolegle toczy walkę o przetrwanie i utrzymanie równowagi między Sarajewem a Banja Luką. Czy eksperyment pod nazwą Bośnia i Hercegowina się powiódł? Dlaczego obecne napięcia w Bośni budzą niepokój społeczności międzynarodowej? W tym odcinku przeanalizujemy wyjątkowy status Republiki Serbskiej (RS), rolę Milorada Dodika i możliwy wpływ wyborów w RS na stabilność Bośni. Na rozmowę z prof. Konradem Pawłowskim (UMCS) o kruchej równowadze w Bośni i Hercegowinie zaprasza Grzegorz Gil.
Choć brzmi to dość pretensjonalnie, mówi się, że kraj ten to „Bałkany w pigułce”. Trzy dekady po porozumieniu pokojowym z Dayton Bośnia i Hercegowina, bo o niej mowa, ponownie znajduje się w centrum uwagi. Choć kandyduje ona zarówno do Unii Europejskiej, jak i do NATO, to równolegle toczy walkę o przetrwanie i utrzymanie równowagi między Sarajewem a Banja Luką.
Czy eksperyment pod nazwą Bośnia i Hercegowina się powiódł? Dlaczego obecne napięcia w Bośni budzą niepokój społeczności międzynarodowej? W tym odcinku przeanalizujemy wyjątkowy status Republiki Serbskiej (RS), rolę Milorada Dodika i możliwy wpływ wyborów w RS na stabilność Bośni.
Na rozmowę z prof. Konradem Pawłowskim (UMCS) o kruchej równowadze w Bośni i Hercegowinie zaprasza Grzegorz Gil.