Wiedza Nieoczywista

Kto tak naprawdę rządzi w Internecie? Państwa, organizacje międzynarodowe, czy giganci technologiczni? Czy da się pogodzić interesy twórców z oczekiwaniami, że w Internecie (prawie) wszystko powinno być za darmo? Czy możemy przekonać właścicieli wielkich platform internetowych, żeby w większym stopniu przysługiwały się dobru publicznemu? O tym rozmawiałem z Alkiem Tarkowskim z Centrum Cyfrowego.

Obiecałem rozszerzać formułę podcastu Wiedza Nieoczywista. Dziś pierwsza rozmowa o sprawach ważnych i – naturalnie – nieoczywistych. Moim gościem jest dr Alek Tarkowski – dyrektor Centrum Cyfrowego. Człowiek, który od wielu lat promuje otwarte podejście do zasobów internetowych. Mimo, że nie jest prawnikiem (jest socjologiem) to na prawie autorskim zna się doskonale. Co więcej, dzięki temu, że ma możliwość spojrzenia na nie z innej perspektywy, dostrzega i potrafi opisać wiele bardzo, ale to bardzo interesujących zjawisk. Więcej o Alku Tarkowskim możesz przeczytać na stronach Centrum Cyfrowego i w Wikipedii.

Nasz rozmowa krąży wokół dwóch tematów. Pierwszym jest to, jaka jest sytuacja twórców w internetowym świecie, gdzie istnieje ogromna konkurencja i presja na dostarczanie darmowej treści, a do tego warunki są dyktowane przez wielkie platformy, od których zależy Twoje być albo nie być. Drugim jest to, w którą stronę będzie zmieniał się Internet? Jakie będą skutki rozrostu (i tak już) wielkich platform internetowych, czy mamy sposoby na poradzenie sobie z plagą dezinformacji, jakie lekcje możemy wyciągnąć ze zjawiska „copyright trollingu”?

fot. CC-BY, Centrum Cyfrowe

W dziewiątym dwunastym podcastu Wiedza Nieoczywista m.in.:

• Czy w przyszłości większość treści w Internecie nadal będzie dostępna za darmo? A może coraz częściej – szczególnie za najbardziej wartościowe treści – trzeba będzie jednak płacić?
• Jaka jest ukryta cena tego, że wiele treści w Internecie jest nam oferowanych w otwartym dostępie?
• W jaki sposób twórcy mogą zarabiać w Internecie, skoro ludzie są przyzwyczajeni do darmowych treści, a standardowe źródła dochodów są coraz słabsze? Czy w tych warunkach da się jakoś obronic interesy twórców?
• Dlaczego francuscy wydawcy, którzy próbowali zmusić Google do dzielenia się zyskami za wykorzystywanie krótkich fragmentów ich teksów, odnieśli pyrrusowe zwycięstwo?
• Jakie są skutki „wypychania prawa przez technologię”? Jakie są najbardziej jaskrawe przykłady sytuacji, gdzie działania gigantów technologicznych w praktyce okazuje się ważniejsza od prawa powszechnie obowiązującego? Czy cierpią na tym interesy twórców?
• Jakie będą skutki osławionej europejskiej dyrektywy prawnoautorskiej? Czy może ona zmusić wielkie firmy technologiczne do zmiany polityki i uwzględniania interesów innych podmiotów?
• Jakie jest stanowisko polskiego rządu w kluczowych kwestiach dotyczących przyszłości Internetu?
• Czy nowe europejskie regulacje (w zakresie cenzury) mogą być sprzeczne z prawami człowieka?
• Kto bierze udział (i kto wygrywa) w próbie sił między państwami, Unią Europejską i wielkimi firmami technologicznymi?
• Czy z punktu widzenia niezależnych twórców agregatory treści (takie jak Spofity, YouTube, Netflix) są w większym stopniu szansą (pomocą), czy zagrożeniem (przeszkodą)?
• Czym różnią się modele biznesowe świata programistów od sposobów działania, które dominują w świecie sztuki?
• Jak dużym „graczem” trzeba być, żeby być w stanie wynegocjować coś z YouTube albo Spotify?

• Czy giganci technologiczni pełnią rolę oświeconych władców, którzy jednak pozostają dyktatorami?
• Jak bardzo polityka YouTube różni się od polskiego prawa cytatu? Jakie są skutki jeśli ktoś działając zgodnie z polskim prawem, nie dostosowuje się jednak do polityki tej platformy?
• Jak YouTube nie pozwolił polskiemu think-tankowi (Klub Jagielloński) skorzystać z prawa cytatu? I jak Klub Jagielloński spróbował obejść to ograniczenie?
• Czy możemy coś zrobić, żeby wielkie platformy internetowe realizowały nie tylko swoje własne interesy, ale żeby w większym stopniu przyczyniały się też do realizacji celów, które są ważne dla społeczeństwa?
• Czy potrafimy stworzyć przepisy, które uregulują wielkie platformy internetowe? A może jedyne rozwiązanie to tzw. samoregulacja platform?
• Czy nowa Komisja Europejska będzie bardziej stanowcza wobec gigantów technologicznych?
• Czy filtrowanie treści zawsze musi oznaczać cenzurę?
• Jak rozsądnie możemy wykorzystywać dane wytwarzane w ramach ekonomii współdzielenia (sharing economy) – np. z rowerów miejskich?
• O co chodzi w idei otwartości danych? W jakim stopniu można wymusić upublicznianie danych gromadzonych przez podmioty prywatne?
• Jak Barcelona i Nowy York wymuszają na prywatnych firmach (np. wypożyczających hulajnogi) udostępnianie danych, które mogą być przydatne dla miasta?
• Czy Internet jest (i pozostanie) egalitarny? Czy pato-streaming to triumf egalitaryzmu?
• Z jakimi problemami musi mierzyć się Wikipedia?
• Do jakiego stopnia jesteśmy bezsilni wobec dezinformacji?
• Czy organizacje zbiorowego zarządzania prawami autorskimi mogą pełnić istotną rolę w dzisiejszym świecie i rozsądnie wspierać twórców? A może technologia przejmuje ich funkcję?
• Dlaczego wiele „starych” regulacji z prawa autorskiego staje się bezużytecznych w dzisiejszym świecie?

• Czym jest trollowanie prawnoautorskie (copyright trolling) i jaka jest jego skala?
• Czy dozwolony użytek pozwala na takie bezpłatne ściąganie filmów (muzyki, książek) z Internetu, które jest legalne i bezpieczne?
• Czy osoby, które były wzywane do zapłaty za rzekomo nielegalne ściąganie plików z serwisów typu chomikuj.pl mają się czego obawiać?
• Jakie modele biznesowe pozwalają pozostać niezależnym twórcą i nie umrzeć z głodu? Czy rzeczywiście 1000 wiernych fanów wystarczy?

Alek Tarkowski w rozmowie wspominał o:

• książce Code and Other Laws of Cyberspace is a 1999 book by Lawrence Lessig on the structure and nature of regulation of the Internet.
  
• oraz o tekście „1000 true fans”

Oczywiście polecam też czytelnię Centrum Cyfrowego, gdzie znajdziecie bardzo wiele wartościowych tekstów.

Odcinek można odsłuchać przy pomocy poniższego odtwarzacza. Są tu także linki umożliwiające pobranie odcinka oraz subskrypcję podcastu w najpopularniejszych programach:

Podcastu można także słuchać w serwisie YouTube.



Poprzednie odcinki podcastu są dostępne tutaj.

Koniecznie zapisz się też na newsletter, żeby być na bieżąco z kolejnymi odcinkami!

[mailerlite_form form_id=1]

Artykuł WN012 – Alek Tarkowski – Technologia silniejsza niż prawo: interesy twórców i dobro publiczne w cyfrowym świecie pochodzi z serwisu Bartłomiej Biga.

Zapraszam do świata aktywów niematerialnych! Skuteczne strategie zarządzania własnością intelektualną firm zwykle są nieoczywiste. To nie jest tak, że zawsze trzeba patentować wszystko co się da. Często – szczególnie w gospodarce cyfrowej – lepsze okazuje się bardziej otwarte podejście.

O tym, jak zarządzać własnością intelektualną firm rozmawiałem 24 września 2019 w ramach Open Eyes Economy on Tour na Giełdzie Papierów Wartościowych w Warszawie z trojgiem znakomitych prawników, którzy maja w tym temacie ogromna wiedzę i jeszcze większe doświadczenie. Są nimi: Agata Kowalska, Magdalena Ostasz i Rafał Olesiński.

Bo odbiega od dotychczasowej formuły podcastu, którą są krótkie odcinki o ciekawostkach ze świata ekonomii. Wiele osób sugerowało mi, że czasem chętnie posłuchaliby także jakiegoś głębszego omówienia. Dlatego niektóre odcinki będą właśnie dłuższe, poważniejsze i bardziej zaawansowane… słowem: będą PRO.

Dzięki temu będę mógł też podzielić się z Szanownymi Słuchaczami co ciekawszymi treściami z konferencji, w których uczestniczę (a tych z racji mojego zawodu jest całkiem sporo). Naturalnie, większość wykładów/paneli naukowych nie nadaje się do podcastu (chyba, że takiego, który ma wspierać leczenie bezsenności). Zgodnie z dewizą mojego podcastu, tu będą trafiały tylko takie treści, które są nieoczywiste, interesujące i podane w przystępny sposób.

Naturalnie, nie oznacza to, że rezygnuję z formuły krótkich odcinków z przeglądem najróżniejszych ciekawostek ze świata ekonomii. Wręcz przeciwnie! Tego będzie nadal sporo, bo kolejnym eksperymentem jest próba publikowania podcastu w każdą środę (a nie jak do tej pory – co dwa tygodnie). Planuję też wprowadzić odcinki z wywiadami. Zobaczymy co z tego wyjdzie… Tym bardziej zależy mi na informacji zwrotnej od Was – co Wam odpowiada, a co nie w podcaście Wiedza Nieoczywista?

fot. Anna Rezulak

Ten odcinek stanowi nagranie panelu dyskusyjnego, który odbył się 24 września 2019 na Giełdzie Papierów Wartościowych w Warszawie w ramach cyklu konferencji Open Eyes Economy on Tour. Czym jest Open Eyes Economy, zwana także ekonomią wartości? O tym pisałem już jakiś czas temu na blogu. W razie potrzeby jest też angielska wersja tego wpisu.

W jedenastym odcinku podcastu Wiedza Nieoczywista m.in.:

• Co należy brać pod uwagę wybierając mniej lub bardziej otwarte podejście do zarządzania własnością intelektualną w firmie?
• Na ile skuteczne w przypadku naruszenia naszej własności intelektualnej jest dochodzenie swoich praw w sądzie?
• Czego – przede wszystkim – można oczekiwać od prawnika w firmie, jeśli chodzi o ochronę własności intelektualnej?

fot. Anna Rezulak

Moimi rozmówcami byli:

Agata Kowalska – Partner zarządzający w Chabasiewicz Kowalska i Partnerzy

Radca prawny, partner zarządzający w Chabasiewicz Kowalska i Partnerzy (ck-legal.pl). Specjalizuje się w transakcjach fuzji i przejęć, obsłudze prawnej inwestycji VC/PE oraz w prawie spółek. Jest współzałożycielką i wiceprezesem Stowarzyszenia „Piękne Anioły”, które pomaga najuboższym dzieciom w Polsce.

Magdalena Ostasz – Członek Zarządu Krakowskiego Centrum Innowacyjnych Technologii INNOAGH sp. z o.o.

Jest Członkiem Zarządu Krakowskiego Centrum Innowacyjnych Technologii INNOAGH sp. z o.o. oraz radcą prawnym. W swojej działalności zajmuje się m.in. pomocą w tworzeniu tzw. start-upów uczelnianych.

Rafał Olesiński – Adwokat, partner zarządzający w Olesiński & Wspólnicy

Od 2005 roku buduje i zarządza, liczącą obecnie ponad sto osób, nowoczesną prawno-podatkową firmą doradczą, z siedzibami w czterech polskich miastach. Jest jednym z liderów tworzących nową europejską sieć firm doradczych.

Odcinek można odsłuchać przy pomocy poniższego odtwarzacza. Są tu także linki umożliwiające pobranie odcinka oraz subskrypcję podcastu w najpopularniejszych programach:

Podcastu można także słuchać w serwisie YouTube.

Poprzednie odcinki podcastu są dostępne tutaj.

Koniecznie zapisz się też na newsletter, żeby być na bieżąco z kolejnymi odcinkami!

[mailerlite_form form_id=1]

Artykuł WN011 PRO – Prawnik w tajemniczym świecie aktywów niematerialnych pochodzi z serwisu Bartłomiej Biga.

Jeśli ktoś twierdzi, że giełda to taka gra, gdzie inwestorzy, którzy mają takie same informacje starają się odnaleźć te spółki, które są aktualnie wyceniane poniżej/powyżej ich rzeczywistej wartości, żeby szybciej kupić/sprzedać jakieś akcje zanim zrobi to większa grupa inwestorów – to jest w błędzie.

John Maynard Keynes powiedział, że giełda do konkurs piękności. I to dość specyficzny. Szukamy w nim bowiem nie tego, co nam się podoba, ani nawet nie tego, co naprawdę podoba się największej liczbie osób. Szukamy tego, o czym sądzimy, że większość ludzi będzie uważać, że jest to coś, co podoba się największej liczbie osób. Wiem. Skomplikowane. I jeszcze jak się za chwil okaże, wielopoziomowe. Ale tylko to dobrze opisuje grę na giełdzie.

O co w tym chodzi? Jakie są tego skutki? O tym w dziesiątym odcinku podcastu Wiedza Nieoczywista. Skoro wszystko jasne, to zaczynamy!

W dziesiątym odcinku podcastu Wiedza Nieoczywista m.in.:

• Porównanie giełdy do konkursu piękności, w którym czytelnicy gazety wybierają sześć najpiękniejszych twarzy (z puli 100 zaproponowanych). Przy czym jest przewidziane nagroda dla tego czytelnika, którego typy okażą się najbardziej zbliżone do przeciętnych upodobać wszystkich uczestników.
• O wielostopniowości wytworzonej w ten sposób gry i o tym, jaka jest najlepsza strategia?
• Ukazanie tego mechanizmu na przykładzie „Gry w 2/3„. Zadanie jest następujące: wybierz liczbę od 1 do 100 starając się utrafić możliwi najbliżej dwóch trzecich przeciętnego wyboru dokonywanego przez pozostałych uczestników zabawy. Ile byś Ty wytypował?
• Co to jest równowaga Nasha? I czy czytelnicy Financial Times byli blisko tego punktu biorąc udział w powyższej grze?

Oto rozkład typów czytelników Financial Times w „Grze w 2/3”:

R. Thaler – Zachowania niepoprawne (s. 271)

Ten odcinek powstał na motywach książki Richarda H. Thalera – Zachowania niepoprawne.

Odcinek można odsłuchać przy pomocy poniższego odtwarzacza. Są tu także linki umożliwiające pobranie odcinka oraz subskrypcję podcastu w najpopularniejszych programach:

Podcastu można także słuchać w serwisie YouTube.



Poprzednie odcinki podcastu są dostępne tutaj.

Koniecznie zapisz się też na newsletter, żeby być na bieżąco z kolejnymi odcinkami!

[mailerlite_form form_id=1]

Artykuł WN010 – Giełda to konkurs piękności pochodzi z serwisu Bartłomiej Biga.

Dla niektórych to oczywiste, że warto być uczciwym i opłaca się współpracować. Innych trzeba jednak przekonać konkretnymi argumentami ekonomicznymi. Najlepiej, jeśli korzyści z uczciwości i współpracy będą pojawiały się szybko, a nie w jakimś mglistym „długim okresie”. W tym odcinku zatem historie, które pokazują, że uczciwość i współpraca przynoszą korzyści tu i teraz.

Z pomocą przychodzi nam oczywiście ekonomia behawioralna, która dostarcza argumentów, że nie zawsze opłaca się bezwzględnie maksymalizować zyski. Pokazuje, że nawet przy wielkim popycie na nasze dobra i usługi nie opłaca się nam drastycznie podnosić cen. 

A wszystko to nie w ramach budowania długookresowych relacji, ale w kontekście bieżącej działalności. Korzyści, można by powiedzieć, natychmiastowe. Bo słusznie pisał Adam Smith, że „Przyjemność, którą mamy doświadczać za dziesięć lat, interesuje nas tak niewiele w porównaniu z tą, której możemy doznać dzisiaj”.

W dziewiątym odcinku podcastu Wiedza Nieoczywista m.in.:

• O tym, że choć standardowi ekonomiści mówią, że celem przedsiębiorcy jest maksymalizacja zysku, to mechaniczne opieranie się na mechanizmie podaży i popytu może się zwyczajnie nie opłacać – i to niekoniecznie w długim okresie, ale także w krótkim.
• Uczciwość to nie tylko kwestia wynikająca z wartości etycznych. Co według Kodeksu karnego i Kodeksu cywilnego grozi tym, którzy dopuszczają się wyzysku?
• Co wynika dla biznesu z faktu, że większość ludzi to racjonalni kooperatorzy?
• Dlaczego rozsądni właściciele najpopularniejszych restauracji w mieście nie prowadzą licytacji miejsc? Czyli innymi słowy, dlaczego nie maksymalizują zysków?
• Gdzie są granice zaufania?

W odcinku także informacje o interesujących eksperymentach (w tym możliwość sprawdzenia swoich reakcji):

• Eksperyment #1 – sklep przemysłowy sprzedawał szufle do śniegu po 15$. Rano po przejściu wielkiej śnieżycy podniósł cenę do 20$. Badania pokazały, że takie zachowanie za dopuszczalne uznaje tylko 18% badanych (za nieuczciwe 82%).
• Eksperyment #2 – W sklepie z zabawkami ostatnia lalka popularnej serii Cabbage Patch została sprzedana miesiąc temu. Na tydzień przed Bożym Narodzeniem pracownik znajduje w magazynie jeszcze jedną lalkę. Szefostwo sklepu wie, że wielu klientów chciałoby ją kupić. Ogłaszają zatem, że lalka zostanie sprzedana na aukcji klientowi, który zaoferuje za nią największą cenę. Takie działanie za dopuszczalne uznało tylko 26% klientów. Gdyby jednak dochody z aukcji miały trafić do UNICEF-u to poziom akceptacji dla aukcji wzrósłby aż do 79%!
• Eksperyment #3 – pokazujący, że obniżenie mocy nabywczej pracownika w wyniku inflacji jest o wiele bardziej akceptowane niż takie samo zmniejszenie jego pensji nominalnej.
• Eksperyment #4 – Gra w dobro publiczne (dobro publiczne – to takie dobro, które wszyscy mogą konsumować bez straty dla innych – nie da się  też nikogo wyłączyć z tej konsumpcji – np. pokaz fajerwerków). O tym, że istnieje obawa, że sam rynek nie będzie dostarczał dostatecznej liczby tych dóbr, ale przecież prosta obserwacja pokazuje, że ludzie w większości jednak dbają o dobro wspólne.
• Możliwość wzięcia udziału w grze w dobro publiczne. Zasady są następujące: 10 osób dostaje po 5 banknotów 1$. Następnie każdy w ukryciu wkłada do koperty dowolną ich liczbę (0-5). Wpłaty te są potem sumowane i podwajane przez organizatora, a na końcu dzielone po równo i wypłacane wszystkim uczestnikom. Ile Ty włożyłbyś pieniędzy do koperty? Jak zachowują się ludzie w różnych wariantach tej gry?

Ten odcinek powstał na motywach książki Richarda H. Thalera – Zachowania niepoprawne.

Odcinek można odsłuchać przy pomocy poniższego odtwarzacza. Są tu także linki umożliwiające pobranie odcinka oraz subskrypcję podcastu w najpopularniejszych programach:

Podcastu można także słuchać w serwisie YouTube.



Poprzednie odcinki podcastu są dostępne tutaj.

Koniecznie zapisz się też na newsletter, żeby być na bieżąco z kolejnymi odcinkami!

[mailerlite_form form_id=1]

Artykuł WN009 – Uczciwość popłaca, współpraca popłaca! pochodzi z serwisu Bartłomiej Biga.

Prawdziwi ludzie (a nie „Ekoni” istniejący wyłącznie w teoriach ekonomicznych) kupując biorą pod uwagę nie tylko tzw. nadwyżkę konsumenta, czyli użyteczność nabywczą. Tym czymś dodatkowym jest przekonanie o atrakcyjności zakupu, które Richard Thaler nazywa użytecznością transakcyjną. Jest to różnica między rzeczywiście zapłaconą ceną towaru, a kwotą, którą normalnie spodziewalibyśmy się zapłacić – tj. „ceną referencyjną”. Zatem Panie i Panowie, przed Państwem użyteczności nabywcza i transakcyjna oraz okazje i zdzierstwa!

Użyteczność transakcyjna tłumaczy nam, na przykład, dlaczego czasem skusimy się na zbyt dużą kołdrę, która będzie nam omiatać podłogę. Wystarczy, żę jej cena w danym momencie będzie wyjątkowo atrakcyjna. Możemy też rozumieć, że hot-dog na stadionie musi kosztować więcej niż w Ikei. Ale nawet jeśli bez problemu stać nas na jego kupienie za 10 złotych, to i tak odczuwamy silny dyskomfort. Czasem to niezadowolenie – na przykład z drastycznie podwyższonych cen w naszym ulubionym zimowym hotelu w okresie świątecznym – może skutkować tym, że nie będziemy chcieli odwiedzić go w marcu, gdy ceny będą korzystne.

W ósmym odcinku podcastu Wiedza Nieoczywista m.in.:

• Opowieść Richarda Thalera o jego przyjaciółce kupującej kołdrę (zapowiada się pasjonująco? prawda?

Efekt posiadania… czyli śmiertelnie poważne pytania. Ile dałbyś za antidotum na śmiertelną chorobę, gdyby istniało ryzyko, że jesteś zarażony? A ile zażądałbyś za wzięcie udziału w eksperymencie, który wiąże się z takim samym narażeniem na tę paskudną chorobę? Jak mają się w analogicznej sytuacji kolekcjonerzy wina? O co chodzi z kosztami alternatywnymi?

W siódmym odcinku podcastu Wiedza Nieoczywista m.in.:

• O eksperymencie Richarda Thalera, w którym studenci byli pytani na ile wyceniają swoje zdrowie w kontekście tego samego zagrożenia, ale z różnych perspektyw. Z jednej, gdy mogli kupić antidotum na coś czym być może już się zarazili. Z drugiej zaś, gdy musieli wycenić, za ile zgodziliby się wziąć udział w eksperymencie, który dopiero miał ich narazić na takie samo niebezpieczeństwo.
• Czym jest efekt posiadania? Oznacza on tyle, że ludzie wyżej cenią to co już posiadają. Ta sama rzecz, gdy jest już w naszym posiadaniu wydaje się nam cenniejsza, niż gdy dopiero mamy ją kupić. Dlatego dyskomfort związany z utratą konkretnej rzeczy jest większy niż komfort wynikający z wchodzenia w jej posiadanie. Łatwiej nam się w ogóle bez czegoś obyć, niż utracić coś co choć przez chwilę było nasze.
• O tym jak Richard Rosett zainspirował Richarda Thalera swoją historią z kolekcjonowaniem wina. Miał on w piwnicy butelki kupione przed laty za 10$, a które obecnie warte są 100$. Czasem, przy specjalnych okazjach lubi on otworzyć taką butelkę, ale do głowy by mu nie przyszło, żeby kiedykolwiek kupić butelkę za 100$. Lokalny sprzedawca Woody zaproponował Richardowi odkupienie części jego składziku po aktualnej cenie 100$. Ten odmówił. Jednak jako ekonomista czuł się z tym źle, bo postępował przecież nieracjonalnie, ale i tak nie potrafił się przełamać.
• O tym, że do wytłumaczenia takich zachowań z ekonomicznego punktu widzenia potrzebujemy pojęcia „kosztów alternatywnych”. Kosztem alternatywnym jakiejś czynności jest to, z czego rezygnujemy, kiedy wykonujemy tę czynność. A tu przecież w przypadku butelki wina wartego 100$ kosztem alternatywnym jej wypicia będzie właśnie kwota 100$, które była oferowana przez handlarza! Zatem, niezależnie od tego, czy Richard wypijałby swoją butelkę wina, czy kupował nową, koszt alternatywny wynosiłby tyle samo!
• O przykładach które obrazują, że w rzeczywistym świecie rezygnacja ze sprzedaży jakieś rzeczy nie sprawia nam równie wielkiej przykrości jak wyłożenie pieniędzy z własnego portfela. Koszty alternatywne są bowiem abstrakcyjne i trudne do oszacowania, więc gdy próbujemy je porównać z wydawaniem konkretnych sum, zwykle wypadają dość blado.

Ekonomiści behawioralni twierdzą, że znaleźli wytłumaczenie efektu posiadania. Według nich większość z nas ma silną awersję do straty -znacznie większą niż chęć zysku. Oznacza to, że ból ze straty określonej kwoty jest większy niż radość z zysku o takiej samej wysokości. Kahneman i Tversky stworzyli wykres, na którym Richard Thaler bazował w wielu swoich pracach. Była to ilustracja funkcji wartości, którą omówiłem w tym odcinku podcastu.

R. Thaler – Zachowania niepoprawne

Ten odcinek powstał na motywach książki Richarda H. Thalera – Zachowania niepoprawne.

Odcinek można odsłuchać przy pomocy poniższego odtwarzacza. Są tu także linki umożliwiające pobranie odcinka oraz subskrypcję podcastu w najpopularniejszych programach:

Podcastu można także słuchać w serwisie YouTube.

Poprzednie odcinki podcastu są dostępne tutaj.

Koniecznie zapisz się też na newsletter, żeby być na bieżąco z kolejnymi odcinkami!

[mailerlite_form form_id=1]

Artykuł WN007 – Efekt posiadania pochodzi z serwisu Bartłomiej Biga.

Czy przy pomocy ekonomii jesteśmy w stanie wyjaśnić wszystkie strategie stosowane przez sklepy odzieżowe? Innymi słowy, czy modna odzież i ekonomia mogą iść ze sobą w parze? Niektóre zjawiska są tu zupełnie nieoczywiste.

Na przykład, dlaczego Victoria’s Secret oferuje klientom wysadzane klejnotami biustonosze za miliony dolarów, chociaż nikt ich nie nosi? Dlaczego na opakowaniach i w reklamach czasem umieszcza się napis „produkt identyczny z reklamowanym w TV”? Z jakiego powodu modelki zarabiają znacznie więcej od modeli? Dlaczego damskie koszule zapinają się na lewą stronę a męskie na prawą?

Spróbujmy zmierzyć się z tymi pytaniami z ekonomicznego punktu widzenia. Poszukajmy odpowiedzi, które mogą się wydawać nieoczywiste, bo to podcast Wiedza Nieoczywista. Zapraszam na odcinek szósty!

W szóstym odcinku podcastu Wiedza Nieoczywista m.in. o tym:

• Jaki jest sens tworzyć ekstremalnie drogie produkty, których i tak nikt (albo prawie nikt) nie kupuje? Dlaczego Victoria’s Secret konsekwentnie tworzy biustonosze z kamieniami szlachetnymi za miliony dolarów? Odpowiedzi są dwie. Pierwsza, bardziej oczywista: bo to przyciąga uwagę mediów. Druga, mniej oczywista, bo tworzy to ciekawy punkt odniesienia. Dzięki umieszczeniu w katalogu biustonosza za kilka milionów, inne – „zwykłe”, kosztujące kilkaset, kilka tysięcy dolarów – choć w rzeczywistości bardzo drogie, wydają się mieć o wiele bardziej rozsądną cenę.
• Dlaczego sklepy (nie tylko odzieżowe) chwalą się informacją typu: „produkt z reklamy telewizyjnej”. Przecież to reklama telewizyjna ma przyciągać do sklepu, a nie w czasie wizyty w sklepie mają się pojawiać odesłania do telewizji. Gdzie tu sens? To sposób zamanifestowania tego, że to jest nasz super-produkt, w który wiele zainwestowaliśmy (reklamy telewizyjne są przecież bardzo drogie). Spodziewamy się więc, że to będzie hit sprzedażowy. W efekcie możemy – jeszcze za nim się on zrealizuje – wykorzystać tzw. społeczny dowód słuszności.
• Dlaczego modelki zarabiają znacznie więcej niż modele? To jedna z niewielu profesji, gdzie kobiety zarabiają więcej od mężczyzn. Odpowiedź jest dość prosta: rynek mody kobiecej jest wielokrotnie większy niż rynek mody męskiej. 
• Dlaczego damskie koszule zapinają się na lewą stronę a męskie na prawą. Przecież w świecie, gdzie większość populacji jest praworęczna, zapięcie na prawą jest po prostu wygodniejsze? Tu odpowiedzi poszukamy w historii. Gdy w XVII wieku pojawiły się guziki, stać było na nie tylko bogaczy. A w tych sferach mężczyźni ubierali się sami, zaś kobiety były ubierane przez służące. System zapinania na lewą stronę, z perspektywy służącej był więc na prawą. A więc było to praktyczniejsze. Później guziki taniały, kobiety coraz częściej ubierały się samodzielnie, ale równocześnie przyzwyczajały się do systemu na lewą stronę. Dlatego producenci już nawet w świecie powszechnego dostępu do guzików nie zdecydowali się na zmianę strony. 

Ten odcinek powstał na motywach książki Roberta Franka – „Dlaczego piloci kamikadze zakładali hełmy? Czyli ekonomia bez tajemnic”. Poprzedni odcinek podcastu także bazuje na tej książce.

Odcinek można odsłuchać przy pomocy poniższego odtwarzacza. Są tu także linki umożliwiające pobranie odcinka oraz subskrypcję podcastu w najpopularniejszych programach:

Podcastu można także słuchać w serwisie YouTube.

Koniecznie zapisz się też na newsletter, żeby być na bieżąco z kolejnymi odcinkami!

[mailerlite_form form_id=1]

Artykuł WN006 – Czy modna odzież i ekonomia mogą iść ze sobą w parze? pochodzi z serwisu Bartłomiej Biga.

Dlaczego piloci kamikadze zakładali hełmy? Dlaczego taksówkarze w deszczowe dni kończą pracę wcześniej? Co skłania sprzedawców lodówek do wybijania młotkiem odprysków we własnych produktach? 

Są ekonomiści lubujący się w zadawaniu pytań, które pozornie nie są związane z ekonomią. Zaletą efektów ich pracy jest nie tylko to, że są one interesujące. Takie podejście pozwala ekonomistom także lepiej zrozumieć świat – to jak bardzo jest on skomplikowany i że trudno sprowadzić go to prostych wzorów i wyliczeń. Co więcej, wiedza ekonomiczna czasem bywa też przydatna w udzielaniu odpowiedzi na pytania z tzw. „innej beczki”.

Zatem mamy interesujące pytania, odpowiedzi, które są nieoczywiste i temat, który da się połączyć z ekonomią. Możemy więc zaczynać kolejną odsłonę podcastu Wiedza Nieoczywista. Zapraszam na odcinek numer pięć!

W piątym odcinku podcastu Wiedza Nieoczywista m.in. o tym, że:

• W deszczowe dni trudniej złapać taksówkę. Przyczyny są zarówno popytowe – jesteśmy wtedy mniej skłonni do spacerów – jak i podażowe – jeździ wtedy mniej taksówek. I to, że taksówkarze w deszczowe dni kończą pracę wcześniej jest bardzo zaskakujące. Dlaczego tak robią? Bo większość z nich ustala sobie, ile chce zarobić w ciągu jednego dnia pracy i po uzyskaniu tej kwoty po prostu kończy jazdę. A skoro w deszczowy dzień mają mniej pustych przebiegów, to zarabiają szybciej i mogą skończyć wcześniej.
• Towary nowe, choć lekko uszkodzone (np. w transporcie, czy powystawowe) wiele firm sprzedaje z duża zniżką. I to jest zrozumiałe. Ale dlaczego niektórzy sprzedawcy celowo uszkadzają swój towar? Po to, żeby maksymalizować zyski! Nawet obniżone ceny są bowiem często powyżej ich kosztów, a dzięki temu pozyskują klientów, którzy nie byliby skłonni zapłacić pełnej kwoty. W efekcie, na nich też zarabiają, a jednocześnie nie pozbawiają się dużych marż na tych klientach, którzy płacą pełne ceny. Co więcej, ci bogatsi klienci nie czują się oszukani przez takie promocje, bo w czasie ich trwania klienci nie otrzymujesz przecież pełnowartościowych towarów.
• Dlaczego piloci kamikadze zakładali hełmy.  To wydaje się być przecież zupełnie absurdalne. Gdy jednak dokładniej przyjrzymy się temu tematowi, to nie będzie już takiego zaskoczenia. Powodów jest co najmniej kilka. Po pierwsze, czasem pilotom kamikadze zdarzało się wrócić ze swoich misji. Po drugie, lecąc do realizacji swoich samobójczych zadań często wpadali w turbulencje, więc hełm po drodze bywał przydatny. A po trzecie: duma. Hełm lotniczy, to bardzo ważny element wizerunku pilota i pozbywanie go zmniejszało by prestiż, a być może także motywację do zasilania szeregów kamikadze (które to szeregi, z oczywistych względów musiały być zasilane wyjątkowo często).

Ten odcinek powstał na motywach książki Roberta Franka – „Dlaczego piloci kamikadze zakładali hełmy? Czyli ekonomia bez tajemnic”.

Odcinek można odsłuchać przy pomocy poniższego odtwarzacza. Są tu także linki umożliwiające pobranie odcinka oraz subskrypcję podcastu w najpopularniejszych programach:

Podcastu można także słuchać w serwisie YouTube.

Koniecznie zapisz się też na newsletter, żeby być na bieżąco z kolejnymi odcinkami!

[mailerlite_form form_id=1]

Artykuł WN005 – Dlaczego piloci kamikadze zakładali hełmy? pochodzi z serwisu Bartłomiej Biga.

Tytuł tego odcinka to cytat z prof. Jerzego Vetulaniego, który wielokrotnie powtarzał: mózg nie służy do myślenia – mózg służy do przeżycia. Myślenie, takie jak je rozumiemy intuicyjne, czyli celowe i w skupieniu to tylko jeden z trybów, które wykorzystujemy stosunkowo rzadko. Żeby ten tryb się aktywował, potrzebna jest nasza decyzja i wysiłek. A przecież z ekonomicznego punktu widzenia wysiłek to koszt.

Psycholog Daniel Kahneman, który otrzymał Nobla z ekonomii, pięknie opisał nasze dwa tryby myślenia: System 1 – szybki, automatyczny, prawie bez wysiłkowy, w zasadzie niekontrolowany, który jest aktywny prawie cały czas oraz System 2 – wolny wymagający skupienia, świadomego działania, przydzielenia uwagi. 

Jak to się ma do decyzji jakie podejmujemy? Czy ludzie różnią się pod w kwestii tego jak chętnie aktywują swój System 2? Jaki ma to wpływ na pracę sędziów? Który system wykorzystujemy na zakupach? W tym odcinku także – najkrótszy na świecie test na inteligencję – Test świadomego myślenia. 

W czwartym odcinku podcastu Wiedza Nieoczywista:

• Podstawowe informacje o Systemie 1, który jett szybki i służy nam właśnie do przeżycia – pozwala reagować natychmiast (głównie na niebezpieczeństwo) i na ogól ta reakcja jest prawidłowa. Ale bywa też tendencyjny, słabo radzi sobie z logiką i statystyką.
• W jakich sytuacjach on działa System 1? To na przykład: wykrywanie, że jeden przedmiot jest dłuższy niż drugi, odwracanie głowy w kierunku źródła nagłego dźwięku, robienie zdegustowanej miny na widok obrzydliwego zdjęcia, wyczuwanie wrogości w czyiś głosie, odpowiedź na pytania 2+2=? 
• Podstawowe informacje o Systemie 2, który jest wolny – musi być przez nas aktywowany i towarzyszy mu skupienie. To na przykład: wsłuchiwanie się w głos konkretnej osoby w tłumie, poszukiwanie kobiety z siwymi włosami, liczenie ile razy na stronie książki występuje litera A, itd. Tych umiejętności potrzebujemy rzadziej. Co więcej, wiele z nich, w zasadzie, nie jest potrzebna do przeżycia
• Potwierdzenie, że oszczędnie gospodarujemy włączaniem systemu 2 jest uzasadnione. Zużywa to energię mentalną. Nasz organizm reaguje wtedy obniżeniem glukozy we krwi, wzrasta aktywność mózgu, rozszerzają się nam źrenice. 
• O tym, że glukoza to waluta, którą płacimy za przejscie z myslenia szybkiego – domyślnego, automatycznego – na rzecz bardziej precyzyjnego i wyrafinowanego systemu 2.
• Co najbardziej wpływało na decyzje sędziów w sprawie przedterminowych zwolnień więźniów?

To tylko trzy pytania. Nie musisz się spieszyć. Poprawne odpowiedzi pod koniec strony.

Pytanie 1: Kij do bejsbola i piłka kosztują razem 1,10 $. Kij kosztuje o dolara więcej niż piłka. Ile kosztuje piłka?

Pytanie 2: Na stawie rozrasta się kępa lilii wodnych. Codziennie kępa staje się dwukrotnie większa. Jeśli zarośnięcie całego stawu zajmuje liliom 48 dni, to ile dni potrzeba, żeby zarosły połowę stawu?

Pytanie 3: Jeśli 5 maszyn w ciągu 5 minut produkuje 5 urządzeń, to ile czasu zajmie 100 maszynom zrobienie 100 urządzeń?

Powyższe pytanie to tzw. Test świadomego myślenia. Poprawne odpowiedzi na te pytania są w zasięgu prawie każdego. Trudność polega na tym, że trzeba znaleźć w sobie dostatecznie dużo energii mentalnej, aby odrzucić narzucającą się błędną odpowiedź i zmusić swój System 2 do spokojnej analizy. 

Jak wypadają w tym teście Polacy? Według danych TNS z 2014 roku, 37% nie udzieliło żadnej poprawnej odpowiedzi, 41% jednej, 16% dwóch i tylko 6% trzech. Ale nie ma powodu do wstydu – test robiono też na najlepszych uczelniach na świecie. Najwyższy wynik uzyskali studenci Massachusetts Institute of Technology – 2,18. Ale już na przykład Harvardu tylko 1,43.

Nie ma się co dziwić, że ludzie kierują się prawem minimalizacji wysiłku. Jeśli ten sam cel można osiągnąć na kilka sposobów, człowiek ostatecznie skłania się ku temu sposobowi, który wymaga najmniej wysiłku. I jest to rozsądne, ale czasem wpadamy w pułapki. Badania pokazują też, że umiejętność częstego aktywowania Systemu 2 zwiększa nasze szanse na sukces w wielu obszarach. Co nie zmienia faktu, że rzeczywiście mózg nie służy do myślenia.

Więcej o Teście świadomego myślenia możesz przeczytać na:

Tekst naukowy

Wikipedia

Poprawne odpowiedzi do testu: Pytanie 1 – 5 centów (0,05$ + 1,05$ = 1,10$); Pytanie 2 – 47 dni (46 – 25%, 47 – 50%, 48 – 100%); Pytanie 3 – 5 minut (jedna maszyna w 5 minut wykonuje jedno urządzenie, więc w przypadku stu maszyn każda z nich wykona po jednym urządzeniu właśnie w 5 minut).

Odcinek można odsłuchać przy pomocy poniższego odtwarzacza. Są tu także linki umożliwiające pobranie odcinka oraz subskrypcję podcastu w najpopularniejszych programach:

Podcastu można także słuchać w serwisie YouTube.

Koniecznie zapisz się też na newsletter, żeby być na bieżąco z kolejnymi odcinkami!

[mailerlite_form form_id=1]

Artykuł WN004 – Mózg nie służy do myślenia pochodzi z serwisu Bartłomiej Biga.

Bezwarunkowy dochód podstawowy, czyli pieniądze dla każdego – bez spełnienia jakichkolwiek warunków. Po prostu, za sam fakt, że się żyje. Brzmi wspaniale. Ale czy nie jest to czysta fantastyka? W trzecim odcinku o tym, skąd takie pomysły? Czy ktoś próbował to wprowadzać? Jakie są korzyści i zagrożenia?

I skoro padło fantastyka, to będzie też klika słów o, nomen omen, fantastycznym rozwiązaniu ekonomicznym w obszarze bezwarunkowego dochodu podstawowego, który opisał Janusz Zajdel w swojej książce „Limes Inferior”. To jeden w wielu przykładów, kiedy to w głowach autorów z kręgu fantastyki powstawały pomysły, o których się nie śniło filozofom, fizjologom, ani nawet ekonomistom.

Janusz Zajdel pisał o społeczeństwie, w którym bezwarunkowe wypłaty dla każdego były koniecznością, bo w wyniku robotyzacji możliwość pracy miała coraz mniejsza część społeczeństwa. Dziś, 40 lat później ten temat coraz śmielej poczyna sobie na najpoważniejszych ekonomicznych salonach. Wielu obawiam się bowiem, że czwarta rewolucja przemysłowa doprowadzi właśnie do takiej sytuacji, gdzie praca będzie czymś bardzo rzadkim.

Czy te obawy są słuszne? To nie jest takie oczywiste. Zapraszam więc na trzeci odcinek podcastu Wiedza Nieoczywista, w którym usłyszysz:

• Skąd wzięły się pomysły, żeby wprowadzać takie świadczenie?
• Bezwarunkowy dochód podstawowy: argumenty za i przeciw.
• Co o tym pomyśle sądzą: Martin Luter King, Milton Friedman, Elon Musk i Mark Zuckerberg. 
• Jakie są wyniki eksperymentowania z bezwarunkowym dochodem podstawowym – na Alasce, w Szwajcarii i w Finlandii.
• O tym, że myślenie o bezwarunkowym dochodzie podstawowym to nie jest wyłącznie domena krajów rozwiniętych – o krzepiących wynikach jego testowania w Indiach i Namibii.
• Czy możemy traktować to rozwiązanie jako rodzaj dywidendy (skoro firmy wypłacają ją swoim akcjonariuszom, to może w pewnym sensie obywatele są też udziałowcami?).
• Z jakich źródeł chciano sfinansować pomysł pt. „Społeczeństwo udziałowców”?
• Jeśli ktoś chciałby wprowadzać bezwarunkowy dochód podstawowy w Polsce, to jakiej powinien on być wysokości?
• Jak niezwykle intrygująco temat  40 lat temu rozwiązał Janusz Zajdel na potrzeby stworzonego przez siebie świata opisanego w „Limes Inferior”? (bez obaw, w podcaście nie ma spojlerów!)

Gorąco polecam książkę Janusza Zajdla – „Limes Inferior”. Nie tylko ze względu na pięknie poprowadzony wątek ekonomiczny. To też kawał bardzo interesującej fabuły.

O bezwarunkowym dochodzie podstawowym przeczytasz więcej na:

https://prostaekonomia.pl/bezwarunkowy-dochod-podstawowy-wady-i-zalety/

https://fakty.interia.pl/autor/michal-michalak/news-bezwarunkowy-dochod-podstawowy-czyli-dajmy-finom-pracowac,nId,2869968

https://mises.pl/blog/2016/08/04/sieron-money-for-nothing-czyli-bezwarunkowy-dochod-podstawowy/

Ostatnio jest też głośno o książce, którą napisał Maciej Szlinder:

Odcinek można odsłuchać przy pomocy poniższego odtwarzacza. Są tu także linki umożliwiające pobranie odcinka oraz subskrypcję podcastu w najpopularniejszych programach:

Podcastu można także słuchać w serwisie YouTube.

Koniecznie zapisz się też na newsletter, żeby być na bieżąco z kolejnymi odcinkami!

[mailerlite_form form_id=1]

Artykuł WN003 – Fantastyczny bezwarunkowy dochód podstawowy pochodzi z serwisu Bartłomiej Biga.