Wszechnica.org.pl - Nauka

„Wszechnica.org.pl - Nauka” to baza wykładów zrealizowanych we współpracy z prestiżowymi instytucjami naukowymi. Wśród naszych partnerów znajdują się m.in. Festiwal Nauki w Warszawie, Muzeum Ziemi PAN, Kampus Ochota UW, Instytut Biologii Doświadczalnej im. Nenckiego PAN oraz kawiarnie naukowe. Wszechnica.org.pl nagrywa też własne rozmowy z ludźmi nauki. Projekt realizowany jest przez Fundację Wspomagania Wsi. Do korzystania z naszego serwisu zapraszamy wszystkich, którzy cenią sobie rzetelną wiedzę oraz ciekawe dyskusje. Zapraszamy też na nasz drugi kanał "Wszechnica.org.pl - Historia".

Kategorie:
Edukacja Kursy

Odcinki od najnowszych:

120. Geocentryzm a Einstein - Jan Kwapisz
2020-05-14 12:20:11

Jan Kwapisz opowiada o ewolucji poglądów na temat miejsca Ziemi we wszechświecie. Do czasu rewolucji kopernikańskiej dominującą teorią był geocentryzm, mimo że opierał się na błędnych błędnych założeniach Arystotelesa. Dopiero odrzucenie jego autorytetu przez polskiego astronoma spowodowało, że został zastąpiony przez heliocentryzm. Teorię heliocentryczną ugruntowały prace i odkrycia Keplera, Newtona, Galileusza i Foucaulta. Wykład odbył się dzięki współpracy z Kołem Naukowym Filozofii Nauki UW.

119. Morskie potwory ery dinozaurów - dr Daniel Tyborowski
2020-05-12 16:41:11

Tematem kolejnego wykładu z cyklu „Środowe spotkania z dziejami Ziemi”  były gady morskie żyjące w czasach dinozaurów. Dr Daniel Tyborowski  skupia się na trzech liniach ewolucyjnych morskich olbrzymów ery  mezozoicznej: mówi o ichtiozaurach, pliozaurach i plezjozaurach oraz  mezozaurach. Paleontolog wskazuje ciekawe przykłady adaptacji  ewolucyjnych wśród tych zwierząt, które były związane ze spożywanych  pokarmem bądź środowiskiem życia.  Wykłady z cyklu "Środowe spotkania z dziejami Ziemi" organizujemy dzięki  współpracy z Muzeum Ziemi PAN w Warszawie  http://mz.pan.pl/pl/strona-glowna/

118. Procesy powstawania skamieniałości - Dr Daniel Tyborowski
2020-05-07 16:53:15

Dr Daniel Tyborowski opowiada podczas wykładu, jak powstają  skamieniałości. Paleontolog na wstępie rozróżnia różne rodzaje fosyliów i  wyjaśnia, dlaczego większość organizmów po śmierci ulega rozkładowi.  Mówi również, dlaczego częściej w materiale kopalnym zachowują się  tkanki kostne, a o wiele rzadziej tkanki miękkie. W kolejnej części  wystąpienia prelegent wskazuje dziewięć czynników, które sprzyjają bądź  przeszkadzają powstaniu skamieniałości. To, czy szczątki ulegną  fosylizacji zależy nie tylko od budowy organizmu oraz typu środowiska w  jakim żył i umarł, ale również od procesów fizykochemicznych  zachodzących w osadzie. Ostatnią część wykładu dr Tyborowski poświęca na  opisanie wybranych przykładów zachowania skamieniałości. Mogły one ulec  zamrożeniu (mamuty z Syberii), bituminizacji (Rancho La Brea w  Kalifornii) czy zachować się wosku ziemnym (nosorożec włochaty ze  Starunii). Paleontolog opisuje również przykłady sylifikacji (Rhynie  Chert w Szkocji) bądź opalizacji (Adelajda w Australii). Tak czy  inaczej, zachowane fosylia oddają jedynie 1-2 proc. rzeczywistej  różnorodności biologicznej. Prelekcja powstała w ramach cyklu „Środowe  spotkania z dziejami Ziemi”, który realizujemy we współpracy z Muzeum  Ziemi PAN w Warszawie.  Dr Daniel Tyborowski – adiunkt naukowy w Muzeum Ziemi w Warszawie.  Interesuje się gadami morskimi, paleobiologią kręgowców morskich oraz  izotopowym badaniem zębów i kości

117. Mapy dawnej Ziemi - dr Daniel Tyborowski
2020-04-24 17:31:00

Dr Daniel Tyborowski opisuje podczas wykładu, jak zmieniał się układ  lądów, mórz i oceanów w dziejach naszej planety. Prelegent wyjaśnia,  skąd naukowcy czerpią wiedzą o tym, jak wyglądała Ziemia w przeszłości.  Dokonuje również przeglądu map naszego globu począwszy od okresu kambru  aż po czasy współczesne. Omawiając poszczególne okresy w dziejach Ziemi,  paleontolog wskazuje, jak zmieniające się warunki geograficzne wpływały  na różnorodność form życia na naszej planecie. Prelekcja powstała w  ramach cyklu „Środowe spotkania z dziejami Ziemi”, który realizujemy we  współpracy z Muzeum Ziemi PAN w Warszawie.   Dr Daniel Tyborowski – adiunkt naukowy w Muzeum Ziemi w Warszawie.  Interesuje się gadami morskimi, paleobiologią kręgowców morskich oraz  izotopowym badaniem zębów i kości

116. Największe wymarłe zwierzęta - dr Daniel Tyborowski
2020-04-03 13:33:48

Wykład dr. Daniela Tyborowskiego, Muzeum Ziemi w Warszawie [9 lutego 2020] Dinozaury to największe wymarłe zwierzęta, jakie kiedykolwiek żyły na Ziemi. Nierzadko ciekawe przykłady olbrzymów można znaleźć również wśród bezkręgowców i ssaków. Opowiada o nich dr Daniel Tyborowski podczas wykładu w Muzeum Ziemi w Warszawie. Największe wymarłe zwierzęta to oczywiście dinozaury. Prelegent właśnie od nich rozpoczyna swój wykład. Drapieżne allozaury osiągały maksymalnie 12-13 metrów długości. Jeszcze większe od nich były dinozaury roślinożerne – jak słynne diplodoki o długich szyjach i ogonach. Tu dr Tyborowski wyjaśnia, że drapieżniki na lądzie co do zasady osiągają mniejsze rozmiary niż ich potencjalne ofiary. Dlaczego dinozaury były większe od ssaków? W czasach dinozaurów, w mezozoiku, żyły również ssaki. Były to jednak zwierzęta niewielkie, najwybitniejsze nie przekraczały rozmiarem dużego kota. Dlaczego nigdy nie dorównały wielkością gigantycznym gadom? Prelegent wskazuje dwie najważniejsze przyczyny. Po pierwsze, przodkami dinozaurów były archozaury, które już osiągały spore rozmiary. Po drugie, w przypadku dinozaurów grubość chrząstki na powierzchniach stawowych u dużych osobników była większa jak u małych. Przeciwnie jest u ssaków. Tak więc na przykład słoń ma mniejszą grubość chrząstki stawowej jak dziobak. Dinozaury były więc zwierzętami, które były fizjologicznie przystosowane do przenoszenia dużych obciążeń, dzięki czemu mogły osiągać gigantyczne rozmiary. Dr Tyborowski podczas wykładu nie skupia jednak na dinozaurach, ale na mniej oczywistych przykładach największych wymarłych zwierząt. Przegląd rozpoczyna od bezkręgowców. Przykładem jednego z nich jest Anomalocaris , o którym naukowiec wspominał na wcześniejszym wykładzie . Żył on w kambrze, około 540-500 mln lat temu. Osiągał długość około metra. Prelegent wykorzystuje ten przykład do wyjaśnienia, co to znaczy, że bezkręgowiec jest gigantyczny. Odwołuje się do badań porównawczych zespołu prof. Christiana Klaga z Zurychu, według których o gigantyzmie w przypadku bezkręgowców możemy mówić wówczas, gdy osiągają powyżej 0,5 metra długości. Jak mówi dr Tyborowski, Anomalocaris w swoich czasach był jedynym takim zwierzęciem, ale wkrótce pojawiło się ich znacznie więcej. Największe wymarłe zwierzęta ery paleozoicznej W kolejnej części wystąpienia prelegent wyjaśnia, dlaczego w akurat w ordowiku, który nastał po kambrze, pojawiła się ogromna liczba nowych, w tym gigantycznych zwierząt. Proces ten określa się mianem radiacji ordowickiej, albo GOBE (Great Ordovician Biodiversity Event). Pojawienie się wówczas wielu rodzajów fauny związane było ze sprzyjającymi warunkami paleogeograficznymi. Ziemię pokrywała wtedy duża liczba płytkich mórz szelfowych. Takie warunki umożliwiały dużą różnorodność biologiczną. Idąc za tym, pojawiło się również miejsce dla ogromnych stworzeń. W ordowiku, podobnie jak w kambrze, liczną grupą zwierząt były trylobity. Największy z tych stawonogów, Isotelux rex , osiągał 70 centymetrów długości. Królami ordowickich drapieżników były łodziki. Najbardziej wybitny z tych głowonogów, Endoceras giganteum , długością przewyższał znacznie wysokość człowieka. Gigantycznymi zwierzętami zamieszkującymi ówczesne morza były również eurypteidy (wieloraki), które polowały na pierwotne kręgowce. Największy z nich, Pterygotus grandidentatus , rozmiarami był zbliżony do człowieka. Jego późniejszy kuzyn, żyjący w dewonie Jaekelopterus rhenaniae , osiągał aż 3 metry długości.

115. Kambryjska eksplozja życia - dr Daniel Tyborowski
2020-03-16 21:19:49

Wykład dr. Daniela Tyborowskiego, Muzeum Ziemi PAN [15 grudnia 2019] Kambryjska eksplozja życia – to termin, który opisuje rewolucję biologiczną na naszej planecie, która zaszła ok. 540 mln lat temu. Co się za nim kryje? Z jakim procesem mieliśmy wówczas do czynienia? Dr Daniel Tyborowski odpowiedział na te pytania podczas wykładu w Muzeum Ziemi PAN w Warszawie. Zanim zaszła rewolucja, o której mowa, dna mórz były pokryte matą glonową. – Wszystko, co było przed kambrem, żyło na powierzchni osadu. Albo sobie pełzało po nim, albo rosło ku górze. Nie było natomiast możliwości penetrowania tego osadu w głąb – mówił paleontolog. Kambryjska eksplozja życia, która rozpoczęła się 541 mln lat temu, została zapoczątkowana przez pojawienie się organizmów roślinożernych zdolnych do przegryzienia się przez matę glonową i rycia w mule. Jednocześnie zaczynają być obecne pierwsze zwierzęta, których ciało pokryte jest szkieletem. Ich najbardziej charakterystycznym przykładem są trylobity Kambryjska eksplozja życia Dr Tyborowski tłumaczył, że penetrowanie osadu miało kolosalne znaczenie dla rozwoju różnych form życia. Rycie w mule spowodowało, że osad stał się natleniony. Powstało dzięki temu wiele nisz ekologicznych, które mogły stać się miejscem życia licznych, czasem mikroskopijnym organizmów. W pewnym sensie początek kambru może być również uznany więć za początek mikrobiologii. Podczas wykładu paleontolog opowiedział również o zwierzętach, których skamieniałości z tego okresu badają naukowcy. Szczególnie skupił się na dwóch stanowiskach paleontologicznych. – Chengjiang w Chinach i Burgess Pass w Kanadzie. – Burges to chyba najbardziej typowe stanowisko z różnym dziwnymi organizmami, które kompletnie nie przypominają niczego, co znamy z dzisiejszych ekosystemów, a jednocześnie takich, które trochę na myśl przywodzą stwory z kosmosu czy innego wymiaru – mówił o tym ostatnim. Jednym z tych zwierząt był anomalocaris , który był drapieżnikiem. Pojawienie się drapieżców było również elementem kambryjskiej eksplozji życia. Anomalocaris w odróżnieniu od innych organizmów zamieszkujących ekosystem Burges Pass osiągał znaczne rozmiary. Osiągał długość nawet jednego metra, podczas gdy jego ofiary nie przekraczały dziesięciu centymetrów.

114. Co wnieśli do nauki tegoroczni nobliści?
2020-03-16 21:11:24

Wykłady prof. Leonory Bużańskiej, dr Bartosza Hamankiewicza i prof. Krzysztofa Meissnera, Kawiarnia Naukowa Festiwalu Nauki [29 października 2019] Laureaci Nagrody Nobla 2019 z medycyny, fizyki i chemii są autorami odkryć, które znajdują praktyczne zastosowanie w leczeniu chorób, badaniu kosmosu oraz produkcji baterii litowo-jonowych. Sylwetki tegorocznych laureatów oraz ich dokonania przybliżyli w Kawiarni Naukowej Festiwalu Nauki prof. Leonora Bużańska (Instytut Medycyny Doświadczalnej i Klinicznej PAN) , prof. Krzysztof Meissner (Wydział Fizyki UW) oraz dr Bartosz Hamankiewicz (Wydział Chemii UW). Prof. Bużańska opowiedziała o Nagrodzie Nobla z medycyny i fizjologii. Greg L. Semenza, Peter J. Ratcliffe oraz William G. Kaelin Jr. zostali uhonorowania za badania wyjaśniające, w jaki sposób komórki adaptują się do niedoboru tlenu. Nobliści zidentyfikowali mechanizmy molekularne, które regulują aktywność genów w sytuacji, gdy spada stężenie pierwiastka tlenu w otoczeniu. Prelegentka nie tylko opisała odkrycia uczonych i ich znaczenie dla medycyny, ale też przybliżyła pokrewne tematycznie badania prowadzone przez Polaków. Nagroda Nobla z fizyki Prof. Meissner przedstawił dokonania, których autorami są laureaci Nagrody Nobla 2019 z fizyki. James Peebles został uhonorowany za przygotowanie teoretycznych podstaw pod odkrycie promieniowania tła. Zasługą kanadyjskiego uczonego jest też przekształcenie kosmologii, które była wcześniej uważana za naukę opisową, w pełnoprawną gałąź fizyki. Peebles prowadził również badania nad pochodzeniem pierwiastków. Kanadyjczyk podzielił się nagrodą z Michelem Mayorem oraz Didirem Quelozem. Uczeni opracowali metodę, która pozwoliła im zaobserwować pierwszy w kosmosie obok naszego układ słoneczny. Prof. Meissner, opisując historię badań prowadzonych przez noblistów, przedstawił również inne metody umożliwiające poszukiwanie pozasłonecznych układów planetarnych. Powiedział również o wkładzie polskich uczonych w te badania – profesorów Andrzeja Udalskiego i Aleksandra Wolszczana. Nagroda Nobla z chemii Dr Hamankiewicz mówił o Nagrodzie Nobla z chemii. John. B. Goodenough, M. Stanley Whitthingam oraz Akira Yoshino zostali docenieni za wkład w rozwój badań, którym zawdzięczamy baterie litowo-jonowe. Bez ich istnienia nie mógłby działać żaden współczesny smartfon czy laptop. Prelegent oprócz przedstawienia dokonań tegorocznych noblistów, opisał również sposób działania akumulatorów. Przypomniał także badania, które poprzedziły odkrycia Goodenugha, Whittinghama i Yoshino.

113. Cmentarzysko jurajskich gadów w Krzyżanowicach - dr Daniel Tyborowski
2020-03-16 19:35:16

Wykład dr. Daniela Tyborowskiego, Muzeum Ziemi PAN [27 października 2019] Pliozaur z Krzyżanowic (woj. mazowieckie) to największy znany drapieżnik, jaki zamieszkiwał terytorium dzisiejszej Polski w epoce jurajskiej. O pliozaurze oraz ekosystemie w jakim żył 152 miliony lat temu opowiedział podczas wykładu w Muzeum Ziemi w Warszawie dr Daniel Tyborowski, który wraz z dr. hab. Błażejem Błażejowskim dokonał odkrycia jego szczątków. Prelegent rozpoczął wystąpienie od przybliżenia słuchaczom geografii świata, jaki istniał w czasach jurajskich. Terytorium współczesnej Polski pokrywało wówczas płytkie morze, usiane licznymi wyspami. Z tego czasu pochodzą stanowiska paleontologiczne w Owadowie-Brzezince oraz kamieniołomie Morawica, gdzie dr Tyborowski odkrywał wcześniej skamieniałości gadów morskich. Uczony doszedł do wniosku, że podobnych stanowisk musi być w okolicy więcej. Na podstawie analizy opublikowanej literatury naukowej wytypował rejon Krzyżanowic, gdzie na początku lat 60. przez krótki czas badania prowadził zespół paleobiologów z Muzeum Ziemi i Instytut Paleobiologii PAN. Pozostałą część wykładu dr Tyborowski poświęcił na opisanie i analizę odkryć, jakich dokonał wraz z dr hab. Błażejowskim w Krzyżanowicach. Uczeni natrafili na skamieniałości ślimaków, żółwi, krokodylomorfów i elasmozaurów. Ślady na szczątkach wskazują, że w tworzonym przez nie ekosystemie ślimaki były zjadane przez żółwie, żółwie padały ofiarą krodylomorfów, a elasmozaury polowaly na ryby. Pliozaur z Krzyżanowic stał natomiast na samym szczycie łańcucha pokarmowego. Dr Tyborowski i dr hab. Błażejowski zwrócili też uwagę, że Krzyżanowice musiały leżeć na granicy stref zoograficznych. Jest to jedno z nielicznych stanowisk we Europie, gdzie odkrywane są szczątki wszystkich wymienionych zwierząt. Wyznaczoną przez siebie linię uczeni nazwali na cześć innych badaczy okresu jurajskiego: profesorów Bronisław Matyi i Andrzeja Wierzbowskiego.

112. Nauka w walce z przestępczością - prof. Brunon Hołyst
2020-03-16 14:34:16

Wykład prof. dr. hab. Brunona Hołysta, Festiwal Nauki w Warszawie [24 września 2019] Śledczy podczas ścigania sprawców przestępstw sięgają do dorobku wielu dyscyplin naukowych. O pomocy jaką niesie nauka w walce z przestępczością podczas Festiwalu Nauki w Warszawie opowiedział prof. Brunon Hołyst, światowej sławy specjalista w zakresie kryminalistyki, kryminologii i wiktymologii. – Postuluję, żeby pracownik służby śledczej to był inteligenty dyletant – stwierdził profesor podczas wykładu. Jak wyjaśnił, chodzi o to, żeby człowiek taki posiadał wiedzę z zakresu wielu dyscyplin naukowych. Powinien bowiem wiedzieć, jakiej można użyć w danym przypadku w celu rozwiązania kryminalnej zagadki. Postęp niesiony przez naukę w walce w przestępczością obrazuje przyrost liczby stron w podręczniku do kryminalistyki autorstwa prof. Hołysta. Pierwsza edycja z lat 70. ubiegłego wieku liczyła ich 400. Obecne – 14. wydanie – zawiera ich 1500. W ciągu czterdziestu lat od pierwszej edycji pojawiły się m.in. metody pozwalające identyfikować sprawców na podstawie pozostawionego na miejscu zbrodni DNA. Prelegent podczas wykładu opisuje metody stosowane przez kryminalistykę, kryminologię, wiktymologię oraz wspomagające je dziedziny wiedzy. Podczas wystąpienia odwołuje się do zagadek kryminalnych rozwiązanych w ciągu ostatnich dwustu lat.

111. O nieskończonościach - dr Michał Korch
2020-03-16 13:56:14

Wykład dr. Michała Korcha, Dzień Odkrywców Kampusu Ochota UW [16 marca 2019] Czym jest nieskończoność? Jest to pojęcie nieintuicyjne, przez co dla wielu osób niezrozumiałe. Dr Michał Korch podczas wykładu w ramach Dnia Odkrywców Kampusu Ochota UW opisał, jak jest definiowane przez matematyków. Prelegent posłużył się w tym celu praktycznymi przykładami. Trudność w intuicyjnym zrozumieniu pojęcia nieskończoności obrazuje paradoks Hilberta. W opisanym przez matematyka hotelu nieskończenie wielu gości zajmuje nieskończenie wielką ilość jednoosobowych pokoi o numerach 1, 2, 3 itd. Kiedy jednak w hotelu pojawia się nowy gość, również dla niego znajdzie się pokój. Miejsce zwolni się, kiedy każda z osób wcześniej zakwaterowanych zostanie przeniesiona do pokoju numerze o jeden wyższym. W przypadku hotelu Hilberta mamy do czynienia z dwoma zbiorami o jednakowej liczbie elementów. Matematycy mówią wówczas, że mamy do czynienia ze zbiorami przeliczalnymi. Do takich zbiorów należą np. zbiory liczb naturalnych, wymiernych i całkowitych. Czy jest możliwe, żeby jeden nieskończenie wielki zbiór był większy od drugiego? Odpowiedź na to oraz inne pytania związane z pojęciem nieskończoności w nagraniu wykładu.

Informacja dotycząca prawa autorskich: Wszelka prezentowana tu zawartość podkastu jest własnością jego autora

Wyszukiwanie

Kategorie